Македонски
Удобноста на сопствениот автомобил, со опасност да се „заглави“ во сообраќајниот метеж или јавен превоз, особено метро, за избегнување гужви по улиците, е дилемата на дел од жителите на Атина, со оглед на тоа што доста често, особено во работните денови, за стигнување од една до друга точка, со возило е потребно многу повеќе време, отколку со подземната железница.
Проценките се дека околу еден милион граѓани, меѓу нив и туристи, секојдневно го користат јавниот превоз во Атина, што од една страна е добра опција за избегнување на сообраќајниот метеж, но од друга се соочува со свои проблеми и предизвици – редок возен ред, застарен возен парк, полни вагони во метрото, полни автобуси и тролејбуси, особено во пикот кога сите одат или се враќаат од работа, но целта на грчката Влада е постепено модернизирање и замена на старите со нови електрични автобуси.
Јавниот превоз ја опфаќа целата област Атика, што е поширокиот дел на Атина, поврзувајќи ги населбите, но и предградијата во сите делови на градот, а постепено почнал да се развива во 1869 година со првата градска железница и на почетокот на минатиот век со првите автобуси, за сега да вклучува три метро линии, автобуси, тролејбуси, трамваи, како и приградска железница.
Користењето на градскиот превоз е лесно и едноставно, но метрото е „најомиленото“ средство и за жителите на Атина и за туристите бидејќи е попрактична опција поради намаленото време за превоз и избегнувањето на сообраќајниот метеж и решение на недостигот на паркинг, а паралелно и придонесува и за намалување на загадувањето во градот.
Живеам во северниот дел на Атина, а работам во центар, со автомобил е околу 13-14 километри, што во пракса значи најмалку 35-40 минути, потоа уште толку додека да најдам паркинг, па така го одбирам метрото. Со автомобил одам до најблиската метростаница, го паркирам (постои паркинг) и потоа за помалку од 20 минути сум на Синтагма“, вели Грк, кој секојдневно го користи јавниот превоз за да стигне на работа.
Во текот на летниот период, кога бројот на туристи значително се зголемува, јавниот превоз е дополнително оптоварен, а најфреквентни се линиите што минуваат низ центарот, како и оние што водат кон археолошките локалитети и атинската ривиера.
Билетот за едно возење чин 1,20 евра и нуди неограничено користење на сите превозни средства со времетраење од 90 минути, со исклучок на оние чија крајна дестинација е атинскиот аеродром, но постојат и месечни и годишни карти, туристички билети и сл.
Грчката Влада во изминатите години најави модернизација на возниот парк и проширување на мрежата, со цел да се подобри фреквенцијата и да се намали метежот, старите автобуси постепено се заменуваат со нови, електрични, а неодамна започна и повлекувањето на карактеристичните жолти тролејбуси, кои исто така ќе се заменат со електрични автобуси.
Според официјалните податоци заклучно со 2024 година, јавниот превоз во Атина, годишно го користат над 486 милион патници, односно во 2022 година биле 414.255.000, една година подоцна 451.344.000, а во 2024 година достигнале до 486.804.000.
Истата година, трите линии на метрото ги користеле 240 милиони патници, а втори на листат се автобусите со нешто помалку од 200 милиони патници.
Метрото најпрактично и најбрзо средство од градскиот превоз
Најбрзиот начин за движење низ градот е метрото со трите линии што поврзуваат клучни точки како пристаништето, аеродромот и централните плоштади, но сепак мрежата не го опфаќа целиот град и за таа цел во план е воведување на уште една линија што е во изградба и се очекува за четири години да биде пуштена во употреба.
Пред повеќе од век и половина, поконкретно пред 157 години, започнала да функционира градската железница, кога во февруари 1869 година, била и официјално пуштена во употреба линијата Кифисија-Пиреја како парен воз, што во 1904 година станал електричен.
Зелената линија на метрото, односно официјално Линијата 1, постои и денес во должина од 25,7 километри, со 24 станици поврзувајќи го северното предградие Кифисија со пристаништето Пиреја.
Во секојдневниот говор се нарекува и „илектрикос“ што значи електричен воз со оглед на тоа што голем дел од рутата е по надземни шини, а на последната станица во Пиреја постои и Музеј на железницата што во овој период е привремено затворен.
На почетокот на 90-те години започна изградбата и на останатите две метро линии сината и црвената, што официјално беа пуштени во употреба во 2000 година, а во изминатите години дополнително беа надградени и продолжени со што го добија денешниот изглед со должина од 18,7 и 47,3 километри и 20 односно 27 станици.
Станиците се јасно означени, информациите се достапни и на англиски јазик, а не е мал бројот на станиците што буквално наликуваат на мали музеи, со оглед на тоа што при изградбата беа откриени археолошки наоди, кои денес се изложени зад стаклени витрини.
Централната станица е Синтагма според истоимениот плоштад во строгиот центар на Атина и ги поврзува двете главни линии.
Од аеродромот до Синтагма се стигнува за 40 минути, без да биде потребно да се смени метро, а главното пристаниште Пиреја од централниот атински плоштад е оддалечено десет станици односно 21 минута.
Со неодамнешното продолжување на конкретната линија до пристаништето, значително се олесни пристапот и туристите кои авионски пристигнуваат во Атина и планираат веднаш да заминат за некој од островите, за еден час се од аеродромот до Пиреја.
Би рекла дека аеродромот и центарот се добро поврзани со метрото, меѓутоа видов дека конкретната линија е на секои 30 минути и кога доаѓавме, имаше навистина многу луѓе. Туристи како нас од аеродромот, а на следните станици се качуваа и Грци, веројатно жители на Атина, па не беше многу пријатно, буквално немаше место каде да се застане, а ние имавме плус и куфери“, вели туристка од САД.
Мрежата на метрото дополнително за три до четири години ќе се прошири и зголеми со линијата 4 што е во процес на изградба и ќе се протега на должина од 12 километри, со 15 станици и ќе поминува низ четири општини, се очекува да опслужува околу 340.000 граѓани дневно и ќе сообраќаат 53.000 автомобили помалку.
Мрежата на автобусите и тролејбусите го покрива целиот регион на Атика
Наспроти метрото што иако е најбрзо и најпрактично, сепак вон мрежата остава голем дел населби, автобусите и тролејбусите ја пополнуваат оваа „дупка“ и покриваат широка мрежа со околу 300 линии и околу 9.000 станици.
Градскиот автобуски превоз датира од почетокот на 20 век со урбаниот развој и потребата за градски транспорт, со кој тогаш управувале приватни сопственици на автобуси, на кои држава им доделила лиценци за извршување на урбан превоз.
Сообраќајниот метеж доста често е причина за доцнења на автобусите, иако постои специјална сообраќајна лента, наменета токму за автобусите и тролејбусите, што на некој начин е подобрување на ситуацијата.
Тролејбусите во Атина датираат од 50-те години од минатиот век и се едни од историските и карактеристични средства од јавниот превоз.
Моментално активни се 18 линии и нешто помалку од 200 тролејбуси, а од почетокот на декември, со отстранувањето на електричната мрежа започна и постепената нивна замена со електрични автобуси, со што, врз основа на планот на Министерството за транспорт, следната година се очекува тролејбусите целосно да се повлечат и да заминат во историја.
За следење на возниот ред и позицијата на секој од автобусите и тролејбусите постои специјална мобилна апликација, но и на секоја станица е поставена електронска табла преку која патниците се информираат за колку време ќе стигне автобусот или тролејбусот.
Поплаките на граѓаните најчесто се поврзани со возниот ред, старите автобуси, нешто за што веќе е во тек процедура за замена со нови, електрични и климатизирани, но и бараат зголемување на фреквенцијата на линиите и намалувањето на времето на чекање на станиците.
Трамвај – патување покрај морето
Атинскиот трамвај нуди едно поинакво искуство – бавно, но живописно патување покрај морето, односно од центарот на градот рутата е кон јужните населби и предградија, како и до пристаништето Пиреја.
За туристите е омилен начин да стигнат до плажите, особено во летните месеци, кога мнозинството од патниците се токму туристи, но и Грци кои одат на сончање и капење.
Патување до првата плажа трае нешто повеќе од половина час.
Функционираат две линии, едната во должина од 9,6, другата од 18,2 километри, а на крајот од 2021 година трамвајот доби нови 25 вагони.
Атина имала трамвај од почетокот на минатиот век се до 70-те години, а повторно градот добил трамвај во 2004 година непосредно пред Олимписките игри во Атина.
Основниот билет чини 1,20 и трае 90 минути
За сите превозни средства во Атина важат истите билети, што може да се купат од автомати или на шалтер, но и директно да се плати при влезот во метрото или автобусите и тролејбусите со бесконтактна картичка.
Цената е 1,20 евра во траење од 90 минути, но билетот од и до аеродромот чини 9 евра за метро и 5,50 евра за експресните автобуси.
Паралелно, постојат како месечните, тримесечните, петмесечните и годишните карти, така и низа опции и „пакет билети“, како што се 10 пет еден гратис, пет билети, два билети, но и туристичките во траење од три дена со вклучен транспорт од или до аеродром во еден правец (20 евра), билет за пет дена (8,20 евра), 24-часовен билет (4,10).
Лицата над 65 години, младите на возраст меѓу 7 и 18 години, студенти и семејства со повеќе деца имаат право на намалена цена на билет, додека, пак, невработените и лицата со над 67 отсто инвалидитет не плаќаат билет.
Од почетокот на септември секоја сабота, метрото, трамваите и десет автобуски линии во Атина сообраќаат 24 часа, а не само до полноќ како што беше случај досега, а целта на конкретната владина одлука е младите безбедно да се вратат дома без автомобили и да се намалат сообраќајните несреќи во главниот град.
Европска метропола без велосипедски патеки
Наспроти други европски метрополи, каде велосипедот е интегриран како превозно средство, Атина, не важи за град „пријателски“ кон велосипедистите, велосипедски патеки речиси воопшто и да нема, а оние што постојат, буквално се бројат на прсти и се ограничени само во неколку конкретни населби и без континуирана мрежа и инфраструктура, а паралелно речиси воопшто и да не постојат паркинзи за велосипеди.
Во град со над три милиони жители и огромен број туристи, за користење на велосипедот како превозно средство, единствена опција е да се вози по булеварите заедно со автомобили.
Во истражување на јавното мислење спроведено минатата година, шест од десет Грци во Атина рекле дека за нивното движење низ градот користат автомобили, такси или мотори, иако сметаат дека сообраќајниот метеж во градот е голем проблем.
Велосипедот, барем засега, останува само средство за рекреација или за планински или рекреативен велосипедизам за оние кои го одбираат како спортска активност.
Во минатото постоеја низа студии, анализи, планови за изградба на велосипедски патеки за мотивирање и поттик на граѓаните велосипедот да го користат како превозно средство, но никогаш, ниту една од студиите, ниту еден од плановите не беше спроведен до крај.
Единствено, во тек е изградбата на велосипедска патека на атинската ривиера во должина од околу 18 километри што ќе се протега долж крајбрежјето од Пиреја до Вуљагмени, во јужниот дел на Атина и далеку од центарот на градот.
Простори за реакреативно возење велосипед постојат, но за да се стигне до таму, а при тоа да се избегне (опасно) возење по булеварите, веројатно велосипедот треба да се пренесе или со автомобил или со средство од јавниот превоз.
Историскиот центар на Атина е едно од ваквите места, а оние кои во овој дел на градот користат велосипеди, најчесто изнајмени и електрични, се туристите.
Секако, со оглед на тоа што делот околу Акропол е пешачка зона и се забранети автомобилите, постојат и полицајци на велосипеди.
Останува иднината да покаже дали Атина може (и сака) да стане велосипедски град или велосипедот и понатаму ќе биде исклучок, а не правило.
Предлози на Владата за справување со сообраќајниот хаос
Грчкиот премиер Кирјакос Мицотакис минатиот месец одржа координативен состанок за сообраќајниот метеж во областа Атика, на кој беа презентирани предлози за подобрување на ситуацијата.
Меѓу среднорочните предложени мерки беа разгледување на можноста за воведување „паметни семафори“, кои веќе даваат резултати во Солун и значително подобрување на фреквенцијата на јавниот превоз во Атика до крајот на годинава, додека на подолг рок е изградбата на нови обиколници; завршување на линијата 4 од атинското метро, како и изградба на велосипедски патеки.
Овие предлози ќе бидат дополнително разгледани од надлежните министерства, со цел да добијат финална форма, а потоа и официјално ќе бидат претставени.
