Македонски
Платформата за Брз одговор на слободата на медиумите (Media Freedom Rapid Response – MFRR) лани регистрирале 208 прекршување на слободата на медиумите во Србија, што означува дека слободата на медиумите продолжила да се влошува со алармантна брзина. Таа цифра е наведена во годишниот извештај на МФРР за 2025 година.
Прекршувањата на слободата на медиумите во 2025 година погодија 2.377 новинари или медиумски субјекти во 36 европски земји – 27 членки на ЕУ и девет кандидати за членство, се вели во извештајот.
Во делот од извештајот што се однесува на Србија, се наведува дека состојбата со слободата на медиумите се влошила во изминатата година, а се забележува и зголемување на пријавените случаи.
Во текот на годината, во Србија беа документирани 208 случаи на прекршување на медиумските слободи, повеќе од двојно во споредба со 84-те случаи регистрирани во 2024 година, кои погодија вкупно 358 медиумски работници или субјекти“, се наведува во извештајот.
„Вербалните напади го сочинуваа најголемиот дел од инцидентите, проследени со напади врз имот, физичко насилство, нарушување на работата и правни закани“.
Во извештајот се наведува дека медиумската средина била особено опасна за новинарите кои известуваат за протестите против корупцијата по смртоносниот пад на бетонската настрешница на железничката станица во Нови Сад на 1 ноември 2024 година.
Се поинтензивните притисоци, обележани со државна репресија, го охрабрија конзорциумот МФРР да организира мисија за солидарност во Белград и Нови Сад во април 2025 година, со што се воспостави „вонредна состојба“ во која цензурата, политичките притисоци, затворањето на медиумите, кампањите за клевета и заканите по животот на новинарите се честа појава и честопати остануваат неказнети, се додава во извештајот.
Во текот на 2025 година, бројот на физички напади се зголеми алармантно, на 44 случаи, во споредба со 14 во 2024 година, а од 16-те напади што ѝ се припишуваат на полицијата, повеќе од 90 проценти се случиле на протести.
Се наведува дека повеќе од половина од физичките напади биле извршени од физички лица.
Како што се додава, „во обид да се зголеми притисокот во напната политичка клима, високи функционери, вклучувајќи го и претседателот Александар Вучиќ, продолжија да дискредитираат одредени новинари, лажно етикетирајќи ги како „непријатели“ на државата“.
Оваа реторика, засилена од провладини медиуми како што е Информер ТВ, ги охрабрува заканите на и надвор од интернет, со речиси целосна неказнивост. Дискредитирањето од страна на јавните службеници се повторува сè повеќе на локално ниво“, пишува МФРР.
Оваа мисија, исто така, истакна во извештајот дека „независниот радиодифузер Н1 е еден од најчесто напаѓаните, со најмалку 52 регистрирани инциденти.
МФРР во извештајот исто така наведува дека дополнителни загрижености се предизвикани од нелегалната употреба на напредни алатки за шпионажа и целни хакерски напади.
Новинската агенција Бета беше цел на хакерски напад, како и два локални медиумски куќи и ЈуТјуб каналот на еден подкаст, а Амнести Интернешнл откри дека уредите на двајца новинари на БИРН биле заразени со шпионскиот софтвер Пегасус, додава МФРР.
Неправилности се забележани и во постапката за назначување на Советот на Регулаторното тело за електронски медиуми (РЕМ), најважниот медиумски регулатор во Србија, кој беше критикуван за недостаток на транспарентност и независност, и покрај реформите што ги бара ЕУ.
Неизвесноста, исто така, расте, се вели во извештајот, околу иднината на Н1 и Нова.
МФРР забележува дека во текот на 2025 година, имало и случаи на политичко мешање во работата на јавниот сервис РТС, кој со месеци не известувал за протестите, како и политички мотивирани промени и директно мешање во уредувачката политика во неколку медиуми „каде што новинарите кои се залагале за етичко новинарство и се спротивставувале на цензурата биле принудени да поднесат оставки или биле отпуштени“.
Во текот на 2025 година, медиумската средина во Србија продолжила да се влошува со алармантна брзина, а во наредниот период се потребни конкретни мерки за да се обезбеди правото на граѓаните на слободно и независно информирање и да се сврти трендот на намалување на слободата на медиумите, оценува MFRR.
Извештајот е подготвен од Европскиот центар за слобода на печатот и медиумите (ЕЦПМФ), Европската федерација на новинари (ЕФЈ) и Меѓународниот институт за печат (ИПИ) како дел од проектот МФРР, што е кофинансиран од Европската комисија.
