Пејковски: Во тишина меѓу металот, хартијата и човечката рака – се раѓа вистинската сила на „Графички белешки“

Во галерискиот простор на Македонскиот културно-информативен центар во Софија, на 17 февруари 2026 година, свечено беше отворена изложбата „Графички белешки“ од македонскиот ликовен уметник Иво Пецов.

Овој настан не претставува само уште едно претставување на современа македонска уметност во странство, туку и внимателно конципирана средба со едно зрело, духовно продлабочено и технички прецизно творештво, кое во континуитет се градело во изминатите пет години.

Изложбата обединува дваесетина графики, внимателно селектирани како пресек од најновиот авторски циклус на Пецов. Иако дел од овие дела биле претходно презентирани на меѓународни групни изложби и конкурси во повеќе европски и светски земји – каде што биле високо оценети од стручната јавност – нивното поставување во рамките на еден заокружен циклус овозможува поинакво, подлабоко читање. Тука тие не функционираат како изолирани уметнички објекти, туку како делови од еден визуелен дневник, од една конзистентна духовна и интелектуална мапа.

„Графички белешки“ уште во самиот наслов ја навестува својата природа. Белешката е нешто интимно, лично, непосредно. Таа не е голем наратив, туку фрагмент од мисла, од чувство, од реакција. Токму такви се и делата во оваа изложба – фрагменти од внатрешен процес, визуелни записи на духовни состојби, траги од еден континуиран дијалог меѓу авторот и светот што го опкружува.

Целиот циклус е реализиран во техниката сува игла (drypoint) – една од најсуптилните и најпредизвикувачки техники во класичната графика. Станува збор за постапка што подразбира директно, рачно врежување на цртежот со игла врз метална плоча – матрица. За разлика од други графички техники, тука нема посредни хемиски процеси што би ја „омекнале“ или дистанцирале линијата. Таа се создава непосредно, како резултат на физички контакт меѓу алатката и металот, меѓу раката и отпорот на материјата.

Во таа непосредност лежи и специфичната енергија на овие графики. Линијата не е само формален елемент, туку трага од напор, од концентрација, од внатрешна напнатост. Секоја бразда во металната плоча сведочи за момент на одлука. Секоја насока на линијата е резултат на свесен избор, но и на интуитивен импулс.

Процесот на печатење дополнително ја нагласува сложеноста и ракотворниот карактер на делото. По врежувањето, авторот внимателно ја нанесува бојата врз матрицата, ја брише површината со прецизност, оставајќи ја бојата само во врежаните линии, а потоа со традиционална рачна преса го создава отпечатокот. Овој физички интензивен процес бара трпение, дисциплина и техничка умешност. Но истовремено бара и духовна присутност – секој чекор е дел од еден внимателно осмислен ритуал.

Особено значајна е ограниченоста на тиражот. Кај сувата игла, со секое печатење матрицата постепено се менува; линијата ја губи својата првобитна острина, нејзиниот раб станува помек. Затоа бројот на оригинални отпечатоци од едно дело е мал – најчесто не повеќе од четири примероци. Оваа техничка условеност прераснува во поетска одлука: секое дело станува ретко, единствено, и претставува носител на конкретен миг од творечкиот чин. Во време на масовна репродукција и дигитална умножливост, ваквиот пристап делува како тивка, но јасна афирмација на автентичноста.

Во формална смисла, композициите на Пецов се внимателно структурирани. Просторот е организиран со чувство за рамнотежа меѓу исполнетото и празното. Празнината овде не е отсутност, туку активен елемент. Таа „дише“, создава пауза, овозможува концентрација. Црната линија, често поставена врз бела или суптилно тонирана површина, создава контраст што не е агресивен, туку интровертен, насочен кон внатрешна напнатост.

Во делата се преплетуваат апстрактни форми, симболички знаци и текстуални фрагменти. Но тие не се распоредени како илустрација на некаква однапред зададена приказна. Напротив, Пецов свесно избегнува директен наратив. Неговите композиции се отворени, асоцијативни, слоевити. Тие не ја затвораат смислата, туку ја отвораат.

Авторот самиот нагласува дека се стреми да создава дела чие значење не се открива на прв поглед. Она што се гледа е само предворје на неизразливото. Оваа изјава не е декларативна позиција, туку суштински принцип на неговото творештво. Гледачот е повикан да влезе во просторот зад формата, да го надмине првичниот визуелен впечаток и да се впушти во процес на лична интерпретација.

Во тие моменти, изложбата престанува да биде еднонасочна комуникација. Таа станува дијалог. Делото не му се наметнува на гледачот со конечна порака, туку го провоцира да ги преиспита сопствените рационални конструкции. Пецов говори за „сопнување“ и „разложување“ на концептите на рационалното – процес што овозможува отворање на свеста кон поширока, посеопфатна перспектива.

Токму тука се чувствува духовната димензија на циклусот. „Графички белешки“ не се политички плакат, ниту директна општествена критика, иако во нив може да се препознаат одрази на современите цивилизациски предизвици. Наместо тоа, тие се простор за созерцание. Простор каде што надворешниот свет – со своите тензии и несигурности – се трансформира во симболички јазик.

Особено интересен сегмент се текстуалните интервенции вметнати во самите графики. Овие текстови не функционираат како објаснување или упатство за читање. Тие не ја ограничуваат интерпретацијата, туку ја продлабочуваат. Зборот станува визуелен знак, а линијата добива поетска димензија. Така се создава сложен систем на комуникација, во кој вербалното и визуелното заемно се надополнуваат и надградуваат.

Во поширок контекст, изложбата ја потврдува доследноста на Пецов кон класичната графичка традиција. Неговото образование и професионално оформување во Софија, како и неговото долгогодишно присуство на меѓународната сцена, се препознаваат во техничката дисциплина и концептуалната зрелост на делата. Но она што особено се истакнува е неговата препознатлива авторска ракописност, односно способноста да ја користи традиционалната техника како средство за современо духовно и филозофско истражување.

Поставката во галерискиот простор на Македонскиот културно-информативен центар во Софија овозможува интимна средба со делата. Секој отпечаток има доволно простор да „дише“, да биде набљудуван одблизу, да ги открие своите суптилни детали, а атмосферата на изложбата ја нагласува тишината како составен дел од доживувањето.

Во време на визуелна пренатрупаност, брзи информации и површни сензации, „Графички белешки“ делуваат како чин на отпор. Тие нè повикуваат да забавиме, да застанеме, да погледнеме подлабоко. Бавноста овде станува естетска и етичка позиција. Созерцанието станува форма на слобода.

Со овој циклус, Иво Пецов ја потврдува својата позиција како автор кој не отстапува од сопствената поетика. Тој останува верен на класичната графика, но ја отвора кон современи духовни и концептуални прашања. Неговите дела не нудат едноставни одговори, туку иницираат процес. Процес на размислување, на внатрешен дијалог, на преиспитување.

„Графички белешки“ е изложба што бара внимание и време, но за возврат нуди длабоко и автентично искуство. Таа нè потсетува дека уметноста не мора да биде спектакуларна за да биде значајна. Доволно е да биде искрена, концентрирана и отворена кон неизразливото.

Во конечна линија, оваа изложба претставува сведоштво за еден зрел творечки циклус, за автор што успева да ја претвори линијата во мисла, а мислата во тишина. И токму во таа тишина – меѓу металот, хартијата и човечката рака – се раѓа вистинската сила на „Графички белешки“.