Македонски
По изјавите на поранешната обвинителка Лејла Кадриу за случувањата во Специјалното јавно обвинителство, обвинителот Јован Цветановски во разговор за Република вели дека за правосудната фела тие тврдења не биле изненадување. Тој зборува за процесните пропусти што ги констатирал во предметите од СЈО, за притисоците што, според него, ги трпел поради предметот „Бонусите“, за надзорот врз неговата работа и за потребата од целосна ревизија на работењето на СЈО.
Како ги коментирате изјавите на Кадриу? Дали ве изненади она што го слушнавте, со оглед на вашето лично искуство со предмети што потекнуваат од СЈО?
Цветановски: Можеби за дел од јавноста изјавите на колешката Кадриу беа изненадување, но сигурен сум дека за правосудната фела, особено моите колеги обвинители, не. Кадриу само го потврди тоа што потајно се шпекулираше за тоа што се случувало зад затворени врати во СЈО. Сега тоа не се шпекулации, туку потврдување од сведок кој лично ги увидел состојбите, што му дава специфична тежина.
Мене лично сето тоа што е изјавено ми беше добро познато, особено во делот на предметната работа во СЈО, од причина што како јавен обвинител во Вишото јавно обвинителство Скопје, кое е надлежно обвинителство во втор степен, имав увид во повеќето нивни предмети постапувајќи во жалбена постапка. Во сите предметни обвиненија констатирани се голем број процесни пропусти, во кои спаѓаат, на пример, поднесени обвиненија со слаб корпус на докази, потпирајќи се само на незаконито прислушкуваните материјали, но и многу други кои се констатирани и презентирани пред Апелациониот суд на јавните седници или расправи. Согласно внатрешните процедури во обвинителството, изготвени се службени материјали доставени на запознавање во Републичкото јавно обвинителство, заради нивно понатамошно надлежно постапување.
Дали притисокот за кој таа зборува постоел само во рамки на СЈО, или тој се префрлил и во обвинителствата што ги презедоа предметите по неговото затворање? Дали обвинителите кои ги наследија тие случаи чувствувале институционален или неформален притисок?
Цветановски: Предметите кои продолжија, особено оние кои беа во судска постапка во фаза на обвиненија, но и тие што биле во предистражна постапка, ги презедоа скоро истите јавни обвинители кои ги обработувале и во СЈО. Од тие причини во тој момент немало притисоци врз други јавни обвинители од редовните обвинителства, бидејќи немале контакт со тие предмети.
Искрено сметам дека единствениот притисок кој е направен од страна на обвинителството е врз мене, бидејќи јас институционално, во рамките на моето надлежно постапување, сум укажувал на квалитетот на предметите по кои сум постапувал, притоа без калкулации дека можно е да ја изгубам комфорната зона која ќе ја имав и преќутно овие предмети да ги обработам и да ги оставам на времето на заборав. Но едноставно тоа не го направив, бидејќи не можам да се согласам со таков вид пристап во работата и направените импровизации кои се надвор не само од нашата кривично-правна судска и обвинителска пракса, туку ниту може да се препознае таква пракса и надвор.
На кој начин, според вас, обвинителите од СЈО се обидуваат да го оправдаат евентуалното незаконско или проблематично постапување во предметите, откако тие беа распределени во редовните обвинителства?
Цветановски: Со самиот факт дека тие предмети сè уште се во рацете на обвинителите кои ги компромитирале тие предмети и не се ставени на тест на критично размислување и пристап на други обвинители, доволно зборува дека ова не е обид, туку начин да се соочат со нивната работа и одговорност за истата.
Не дека немало такви шанси, но тие не се дозволија, односно се пропуштија. Доколку се сакаше да се направи ревизија на работењето, републичките јавни обвинители можеа првично преку моите изготвени службени материјали и констатации да извршат вонредни надзори. Дополнително, кога имаше вонреден надзор над работењето на ВЈО Скопје, тој беше наменски за моја дискредитација, бидејќи надзорот го правеше еден од јавните обвинители кој е од СЈО, и тоа надзор направен над предмети кои СЈО ги работел. Сега се поставува прашањето како може да се очекува квалитетна контрола и надзор ако надзорот се врши од обвинител кој учествувал во нивното формирање и застапување во судска постапка. Одговорот е јасен – врана на врана очи не си вади.
Вие лично презедовте предмети кои претходно се водеа во СЈО и јавно укажувавте на аномалии во постапките. Како тоа се одрази врз вашата професионална позиција и работа? Дали трпевте последици поради критичкиот пристап?
Цветановски: Како што и претходно истакнав, верувајќи во постоење на правда, правичност, притоа тежнеејќи кон правна држава и владеење на правото, под кое се подразбира доследно почитување и примена на законите и без постоење на селективна правда, јас професионално и чесно пристапив во работа, не само во тие предмети туку и во други предмети кои се проблематични. Но за истото не добив институционална поддршка, туку напротив станав и јас жртва на еден монтиран процес против мене кој трае повеќе од една година. Слободно можам да кажам дека тоа е пат кој го поминале и многу други обвинети во последните десетици години, жртви на систем на неправда, развиен за јавен острел заради рекет, политичка пресметка или, во мојот случај, заради мое отстранување со цел прикривање на сомнителни однесувања на одреден круг јавни обвинители и мое дисциплинирање.
Надзорот над предметите што сте ги работеле го вршела обвинителката од СЈО Лиле Стефанова. Како го оценувате тој надзор и дали тој бил корективен или дополнително проблематичен?
Цветановски: Самиот факт дека Стефанова учествуваше во вршење на надзорот, целиот процес веќе беше компромитиран, бидејќи постоеја очигледни причини за сомневање за нејзино непристрасно постапување. Од една страна, како јавен обвинител има непосреден и посреден личен интерес во конкретниот предмет, а тоа се бонусите за СЈО во кој јас постапувам и се утврдени факти за нивно незаконито делење на дополнителни бонуси, таканаречени за тајност, но и во предметот за Поштенски банки, каде целта ѝ е да се заштити и прикрие нејзиното незаконито постапување во текот на првостепената постапка по предметот Поштенски банки.
Кадриу ги спомена и бонусите во СЈО, тема која и претходно беше предмет на контроверзии. Како го коментирате нејзиниот исказ во однос на бонусите?
Цветановски: Од тој предмет и започна институционалниот притисок против мене. Од денешна гледна точка можам да заклучам дека сето тоа е сработено филигрански прецизно, сценарио кое требаше лично мене да ме компромитира, кое преку притисокот на јавниот прогон вршен директно до тогашниот републички јавен обвинител, а со крајна цел трајно да ме отстранат од обвинителската работа. Тоа задоволство нема да го добие никој, од едноставна причина што никој не може да ми ја одземе чесноста, непристрасноста, но и професионалниот и личниот интегритет граден со години низ работењето во обвинителството.
Како заклучок на оваа тема, за доделените бонуси на тајност, не е потребно да си експерт по право. Доволно е да се објави во јавност Решението на Вишото јавно обвинителство Скопје со кое се укинува Решението на ОЈО за ГОКК за отфрлање на кривичните пријави против јавни обвинители од СЈО. Од содржината јасно јавноста ќе дојде до заклучок дали доделените бонуси биле законити.
Што по вакви јавно изнесени тврдења? Дали постои основ за институционална реакција или ревизија?
Цветановски: Првата реакција е пропуштена, а тоа е моментот кога згаснува СЈО како институција заради корупција на првиот човек. Од тој момент, пред да се преземаат предметите во редовното обвинителство, било потребно да се изврши комплетна ревизија на сите предмети, но и на сите управни акти и административно работење. Таквиот пристап ќе овозможел да се утврди дали СЈО работело законито, професионално и независно. Но и од оваа временска дистанца не е доцна – можност која ќе може да ја искористи новиот државен јавен обвинител.
Јавниот обвинител со својата работа не смее да продуцира правна несигурност, туку напротив со својата работа да биде гарант за една правна држава во која секој граѓанин ќе биде сигурен во неселективна правда.
Разговараше: Билјана Бабиќ
