Македонски
На 14 јануари Православната црква го слави Малиот Божиќ, празник што се совпаѓа со првиот ден од Новата година според јулијанскиот календар и празникот на Свети Василиј Велики. Пред Новата година да почне да се слави на 1 јануари, Малиот Божиќ имал посебно значење во руралните средини и бил еден од најважните семејни празници.
Бројни обичаи се поврзани со овој ден, како и интересни народни верувања, кои се пренесувале низ генерациите и се зачувани во некои региони дури и денес.
Зошто се зема лажица мед на Малиот Божиќ?
Еден од најпознатите обичаи е поврзан со земање лажица мед. Ова верување е поврзано со Свети Василиј Велики, голем борец за православието, теолог и епископ на Кесарија Кападокија.
Во црковната служба, Свети Василиј се нарекува „пчела на Христовата црква“ – онаа што ги храни верниците со мед и ги боцка еретиците со боцки. Токму затоа се верува дека една лажица мед на Мал Божиќ носи здравје, хармонија и благосостојба во текот на целата година.
Огнови на раскрсниците и чување на елката
Во многу региони, елката се чувала од Божиќ до Мал Божиќ, како симбол на плодност и бериќет. Во Војводина, постоел обичај на палење огнови на раскрсниците, што имал и симболично и практично значење – се верувало дека огнот го чисти просторот и ги зајакнува сончевата светлина и топлината.
Василица – колач што се сече, а не се крши
Еден од најпрепознатливите обичаи е мешањето на василичарски колачи. Се подготвува од меко, бесквасно тесто, често со мед и маст, слично на лук, но без ореви. Во некои семејства се правеле различни варијанти – со суво грозје, тиква или ореви.
Василицата се прави наутро и се служи со ручек. За разлика од лукот, таа се сече, не се крши и се јаде без посебни правила.
Во некои области се мешаат и крофни со паричка – се верува дека кој ќе ја најде, ќе има среќа во текот на следните 12 месеци.
„Трчај жешко, бркај ладно!“
Во некои села, домаќинките внесувале снег во куќата на Малиот Божиќ и го фрлале кон децата со извикот: „Трчај жешко, бркај ладно!“ Се верувало дека на овој начин децата се заштитени од треска и болести. После тоа, децата ги соблекувале алиштата и ги фрлале врз гранките на овошните дрвја, за да се „исчистат од вошки“.
Позиционирање, гатање и гледање кон небото
Во некои региони имало посебни ритуали за заштита на добитокот и домаќинството. Времето исто така внимателно се набљудувало – снегот или облачното небо укажувале на годината на раѓање, додека се верувало дека сувото време носи суша.
Ноќта пред Малиот Божиќ била резервирана и за гатање, особено кај девојчињата. Едно од најпознатите е фрлањето чевли – ако чевлата падне свртена со лицето свртено од куќата, се верувало дека бракот е близу.
