Македонски
(Кон концертот на „Зад грбот на Бог“ на Кокан Димушевски, Македонски културно-информативен центар во Софија, 27.04.2026)
Концертниот настан „Зад грбот на Бог“ на композиторот, аранжер и мултимедијален музички автор Никола Кокан Димушевски, одржан во Македонскиот културно-информативен центар во Софија, претставува исклучително комплексен и повеќеслоен уметничко-изведувачки чин, кој ја надминува конвенционалната рамка на концертна презентација и се позиционира како интердисциплинарен аудитивно-визуелен настан. Во неговата суштина, овој проект функционира како синтеза на ретроспективна авторска рекапитулација, современа композиторска практика и длабока концептуално-естетска рефлексија, при што јубилејот од 50 години творештво не е само повод, туку и структурен принцип на самата драматургија.
Настанот воспоставува дијахрониски пресек на еден обемен, стилски и медиумски диверзифициран опус, при што различните фази од творечкиот развој на авторот не се презентирани хронолошки, туку се реконфигурирани во нова, асоцијативна и концептуално мотивирана целина. На тој начин, концертот не функционира како архивска ретроспектива, туку како жива, динамична реинтерпретација на сопственото творештво, во која минатото и сегашноста коегзистираат во ист аудитивен простор.
Во структурно-драматуршка смисла, програмата се темели на материјал од албумот „The Back of Beyond“, создаден во услови на глобална пандемиска изолација, што претставува значаен историски и психосоцијален контекст. Овој контекст ја одредува иницијалната генеза на делото како интроспективна, речиси интимна електроакустична артикулација, која во концертната реализација се трансформира во експандирана перформативна структура. Во живата изведба, звучниот материјал добива нова опипливост и просторна димензија, при што се зголемува неговата семантичка густина, а рецепцијата се насочува кон подлабоки нивоа на слушање и интерпретација.
Од музиколошки аспект, композиторскиот јазик на Димушевски се одликува со изразена стилска хибридизација и медиумска интеграција. Џез-рок идиоматика, електронска и електроакустична композиција, симфониска формална мисла и духовно-псалмодиски референци не се појавуваат како фрагментарни влијанија, туку како дел од кохерентен и функционален систем. Овој систем овозможува органска интеракција меѓу основните параметри на звукот: темпо, ритам, хармонија, текстура и тембр, при што секој од нив имаат структурна улога. Во таа смисла, делото може да се дефинира како пример на постжанровска композиторска практика, каде традиционалните стилски категории се надминуваат во корист на интегративен звучен јазик.
Особено значаен е третманот на тишината, која во овој контекст функционира како активен формотворен елемент. Наместо да биде перцептивна пауза или интерпункциски прекин, тишината станува дел од самата музичка структура, учествувајќи во обликувањето на временската организација и динамиката на звучниот тек. Овој пристап создава специфичен феноменолошки континуум, во кој границата меѓу звукот и неговото отсуство се релативизира, а слушањето се трансформира во интензивен когнитивно-сензорен процес.
Формално, концертот се одликува со нон-линеарна и асоцијативна организација, која се оддалечува од традиционалните наративни и циклични модели. Наместо тоа, се применува асемблажен принцип, карактеристичен за современите електроакустични и хибридни практики, каде секоја композиција функционира како автономна единица, но и како дел од поширока мрежа на значења. Овој модел овозможува отвореност на формата и повеќекратни можности за интерпретација, што го прави концертот динамичен и рецептивно флексибилен.
Во контекст на поширокиот авторски корпус, творештвото на Димушевски претставува редок пример на континуирана интердисциплинарна и медиумски проширена практика. Неговото делување опфаќа различни музички и уметнички полиња, од рок и џез сцена, преку електронска и симфониска музика, до театар, филм и звучни инсталации. Оваа разноликост не е знак на стилска дисперзија, туку на доследна стратегија на естетска мобилност и технолошка адаптација.
Дополнително, неговата улога како продуцент, аранжер и тон-мајстор ја проширува традиционалната композиторска позиција, трансформирајќи ја во концепт на „тотален автор“. Во овој модел, авторот не е само креатор на музичкиот материјал, туку и контролор на целокупниот процес на звучна продукција, од иницијалната идеја до финалната аудитивна реализација.
Концептуалната рамка на насловот „Зад грбот на Бог“ отвора длабока херменевтичка перспектива, која се движи меѓу филозофското, поетското и метафизичкото. Насловот може да се чита како метафора за просторот „надвор“ од директната перцепција, како зона на лиминалност во која се преиспитуваат границите на сознанието и уметничкото искуство. Во таа смисла, музиката се јавува како медиум што посредува меѓу иманентното и трансцендентното, меѓу звучното и значенското.
Поставен во рамките на современите теории на звучна екологија и аудитивна култура, концертот може да се разбере како комплексен систем на звучни односи, во кој се преплетуваат индивидуалната меморија, технолошката обработка и културната референцијалност. Овој аспект дополнително ја потенцира релевантноста на делото во контекст на современите музиколошки и интердисциплинарни истражувања.
Во целина, „Зад грбот на Бог“ не е само концерт, туку концептуален уметнички настан со висока степен на структурна, естетска и медиумска комплексност. Тој истовремено функционира како ретроспектива и како актуелна уметничка изјава, при што Кокан Димушевски се потврдува како автор со конзистентна визија, интермедијална компетентност и континуирана иновативна ориентација. Неговиот опус, во таа смисла, останува отворен простор за понатамошна анализа, интерпретација и културолошка валоризација.
Проф. д-р Зоран Пејковски
