Македонски
Нова студија што го анализира обемот на нелегалната трговија со цигари во Европската Унија (ЕУ) покажува дека потрошувачката на цигари од црниот пазар пораснала за повеќе од 7% на годишно ниво во 2025 година, достигнувајќи повисоки нивоа од цела претходна деценија, при што нелегалните цигари имаат сѐ позначајна улога низ земјите членки.
Поконкретно, студијата спроведена од KPMG LLP во име на Philip Morris Products S.A., посочува дека нелегалните цигари во ЕУ сочинуваат повеќе од една од десет цигари за првпат од 2014 година. Во 2025 година, нелегалниот обем достигнал 41,8 милијарди цигари во ЕУ, што претставува 10,3% од вкупната потрошувачка, резултирајќи со проценети загуби од 16,7 милијарди евра во даночни приходи. Ова е прв пат од 2014 година да биде надминат прагот од 10 проценти кои отпаѓаат на нелегалната трговија.
Податоците покажуваат дека нелегалната потрошувачка на цигари во Европа достигнала високо и растечко ниво. Во 38 европски земји кои биле вклучени во студијата, нелегалната потрошувачка достигнала 55,3 милијарди цигари, што се проценува на загуби на приходи во државниот буџет од 22,4 милијарди евра. Анализата утврдува дека нелегалниот пазар најмногу го сочинуваат фалсификувани цигари, при што нивната количина изнесува 18,3 милијарди цигари или 44% од вкупната нелегална потрошувачка во ЕУ. Обемот на фалсификувани цигари и тутунски производи се зголемил за повеќе од 20 отсто споредено со 2024 година.
Експертите оценуваат дека прекумерното оданочување и рестриктивните прописи би можеле да ги охрабрат потрошувачите да се свртат кон нелегалните пазари. На конференцијата за нелегална трговија со тутун, одржана во Брисел, заменик-командантот на граничната полиција на Литванија, Донатас Шкарнулис, оцени дека е потребна подобра хармонизација на законите и административните методи за поефикасно сузбивање на нелегалната трговија.
Правиме многу. Сепак, како што е прикажано во презентациите, производството на фалсификати продолжува да расте со текот на времето. Нашите напори за намалување на овој феномен не се секогаш доволни. Потребна е подобра хармонизација на законите и административните методи за да се одржи нашата способност да се справиме со овој проблем – изјави Шкарнулис.
Христос Харпантидис, генерален директор за корпоративни работи во „Филип Морис“, истакна дека справувањето со проблемот со нелегалната трговија бара координирана акција што вклучува посилно спроведување на законот, јавно-приватна соработка и фокус на регулатива која е избалансирана, базирана на докази и применлива во пракса.
Извештајот посочува неколку земји-членки на ЕУ, Франција, Белгија и Холандија, каде што нелегалната потрошувачка се зголемила под влијание на построги регулаторни мерки. Франција и понатаму е најголемиот нелегален пазар на цигари во Европа, со 41,4% нелегално учество во вкупната потрошувачка. Во Белгија уделот изнесува 24,8%, додека во Холандија достигнува 22,1%.
Од друга страна, постојат земји кои постигнале намалување на нелегалната трговија преку избалансирани политики што комбинираат предвидливи фискални пристапи, пропорционална регулатива и нејзино доследно спроведување. Така, Грција бележи 14,1% удел на нелегалната трговија, намален од над 20% во претходните години. Позитивни резултати покажува и Украина, која и покрај предизвикувачката безбедносна средина успеала да ја намали нелегалната трговија за речиси 1 милијарда цигари.
Состојбата во Македонија
Во Македонија, потрошувачката на нелегални цигари останува релативно ниска во споредба со многу пазари во ЕУ, но најзначајно е јасното зголемување на нејзиниот удел.
Со тоа што нелегалните цигари сочинуваат околу 3,6% од вкупната потрошувачка и се зголемени за приближно 1,3 процентни поени во однос на претходната година, податоците покажуваат дека пазарот не е стабилен, туку се проширува.
Ова зголемување треба да се разбере како ран сигнал за промени во системот. Тоа укажува дека нелегалните цигари стануваат полесно достапни или поатрактивни за потрошувачите. Дури и ако нивото останува умерено, растот значи дека притисокот врз легалниот пазар се зголемува, а нелегалното снабдување станува поактивно.
Важно е да се нагласи дека оваа анализа не го опфаќа нелегалниот рачно свиткан тутун, кој претставува посебен и често поголем предизвик во Македонија (околу 13% вкупно).
Особено значајно е што ваквиот раст ретко произлегува само од локални промени во потрошувачката. Во контекст на анализата на KPMG, зголемувањата обично се поврзани со засилена динамика на снабдување, што значи дека производите полесно и во поголеми количини влегуваат на пазарот преку пошироки регионални текови. Тоа укажува дека земјата постепено се поместува од претежно дестинациски пазар кон позиција на дел од движењето и прераспределбата на нелегалните производи во регионот.
