Македонски
Кочани, 16 март – тишината што никогаш нема да помине
Има датуми што не се бришат.
16 март 2025 година засекогаш ќе остане врежан во колективната меморија на Македонија како ден на тивка болка и заедничка тага. Пожарот во дискотеката во Кочани ни одзеде млади животи, соништа што штотуку почнуваа, луѓе кои допрва требаше да станат нечии идоли, нечии учители, нечии ѕвезди.
Тоа беше момент кога цела земја замолкна – не затоа што немаше што да каже, туку затоа што зборовите не беа доволни.
Тој настан нè потсети на кревкоста на животот и на тоа колку брзо празнините стануваат поголеми од спомените. Во таква година, кога трагедијата ја допре секоја улица, секоја фамилија и секоја генерација, и разделбата со јавните личности доби поинаква тежина – како да се губи дел од заедничката приказна.
Пожарот во дискотеката во Кочани не одзеде само млади животи.
Тој ја одзеде една цела културна и човечка енергија – генерација што допрва требаше да ги раскаже своите приказни.
Во трагедијата и во месеците што следеа по неа, Македонија го загуби речиси целиот творечки и човечки состав на дуото ДНК – еден од највлијателните и најсакани музички проекти во земјата.
Во пожарот и како директна последица од него починаа:
Андреј Ѓорѓиески – пејачот на ДНК
Сара Пројковска – придружен вокал и професорка на Факултетот за музичка уметност
Ѓорѓи Ѓорѓиев – тапанар
Филип Стевановски – клавијатурист
Александар Коларов – гитарист
Александар Ефремов – официјален фотограф на групата
Игор Велков – тонец
Мартин Атанасовски – Буцо Битбокс
По трагедијата, два месеци се бореше за живот и гитаристот Горан Тонев, кој подоцна им подлегна на повредите во болница во Грција.
Неколку месеци подоцна, по долга и тешка битка, почина и Владимир Блажевски Панчо од ДНК – човекот кој со Андреј го создаде звукот, духот и идентитетот на бендот.
Со неговото заминување, приказната на ДНК не заврши само како кариера, туку како една цела епоха од македонската урбана култура.
Македонија – година на тивки збогувања
Во 2025 година Македонија се прости од неколку свои препознатливи личности – луѓе кои со децении ја обликуваа културата, медиумите, музиката, спортот и јавниот живот.
Заминаа уметници чии песни, улоги или зборови беа дел од нашето секојдневие. Заминаа новинари, интелектуалци и културни работници што ја носеа меморијата на едно време и го градеа јазикот на јавниот простор. И секоја таква загуба не беше само лична, туку и општествена – губење на искуство, глас и идентитет.
Во година кога Кочани ја потсети државата на цената на небезбедноста и неодговорноста, овие збогувања добија дополнителна длабочина. Тагата за јавните личности се измеша со тагата за младите животи, создавајќи чувство дека 2025 беше година што пребрзо и премногу зема.
Заминаа имиња како Лазе Манасков, Соња Каранџуловска, Самоил Стојановски, Константин Коце Икономов, Петар Исиров – Пјотр, Тоше Поп-Симонов, Аљоша Исмаиловски – Аљо, Раим Баки, Драган Б. Костиќ, Милка Евтимова, Снежана Липковска, Живко Павлов…
Го загубивме и книжевниот и интелектуалниот столб на земјата:
Цане Андреевски, Наум Бајо, Наум Попески, Благој Самоников, Славица Свидерска, како и професори и научници како Кирил Темков, Дивна Лакинска, Владимир Бошковски, Трајан Бендевски, Илија Џонов, Глигор Џолев, Јован Јуруковски, Мирјана Поленак Акимовска.
Спортот се прости од Васил Рингов, Илија Темелковски, Николче Здравески, Томислав Јурак, Александар Јовиќ.
Новинарството од Трифун Талевски, Владимир Ангеличин – Жура, Киро Кипроски, Јулијана Тануровска, Ѓорѓи Томиќ, Агим Јонуз.
Секое од овие имиња беше дел од колективниот идентитет на Македонија:
🎭 Култура, уметност и медиуми
- Лазе Манасков – актер
- Соња Каранџуловска – актерка на МНТ
- Самоил Стојановски – актер
- Коста Јаневски – филмски работник, коосновач на Радио „Антена 5“
- Петар Исиров – Пјотр – рок музичар
- Тоше Поп-Симонов – музички автор и продуцент
- Константин Коце Икономов – музичка легенда
- Аљоша Исмаиловски – Аљо – басист на „Лева патика“
- Раим Баки – музички виртуоз (над 600 снимени песни)
- Драган Б. Костиќ – радиоводител и диџеј
- Милка Евтимова – оперска примадона
- Живко Павлов – хуморист и сатиричар
- Снежана Липковска – доајен на македонското спикерство
- Панче (Панта) Мижимаков – продуцент
- Коле Манев – академски сликар
- Цане Андреевски – писател
- Наум Бајо – писател
- Наум Попески – писател за деца
- Благој Самоников – поет и писател
- Славица Свидерска – поетеса
🎓 Наука, образование и интелектуален живот
- Проф. д-р Кирил Темков – Филозофски факултет
- Дивна Лакинска – професорка, Филозофски факултет
- Владимир Бошковски – Архитектонски факултет
- Владимир Цветковски – Катедра за англиски јазик, Филолошки факултет
- Проф. д-р Трајан Бендевски
- Проф. д-р Илија Џонов
- Проф. д-р Глигор Џолев – ортопед
- Проф. д-р Јован Јуруковски – гинеколог и акушер
- Проф. д-р Рамона Маркоска
- Проф. д-р Мирјана Поленак Акимовска
- Миле Димитровски – Машински факултет
- Д-р Христијан Писевски – гастроентерохепатолог
- Прим. д-р Славица Трајкова – инфектолог
- Прим. д-р Мирјана Петровска – анестезиолог
- Виктор Исјановски – психијатар, поранешен директор на „Здравствен дом – Скопје“
⚽🏀 Спорт
- Васил Рингов – фудбалска легенда
- Илија Темелковски – ракометна легенда
- Николче Здравески – легенда на прилепскиот фудбал
- Драган Лабовиќ – поранешен кошаркар (Карпош Соколи)
- Александар Јовиќ – ракометен репрезентативец
- Томислав Јурак – поранешен фудбалер на Пелистер
- Милан Кубин – кик-боксер
🗞️ Новинарство и јавен живот
- Трифун Талевски – доајен на македонското новинарство
- Владимир Ангеличин – Жура – новинар и публицист
- Киро Кипроски – новинар и публицист
- Јулијана Тануровска – новинарка и уредничка на МРТВ
- Ѓорѓи Томиќ – новинар
- Агим Јонуз – аналитичар
- Панчо Минов – поранешен градоначалник на Кавадарци
- Боце Перески – пензиониран генерал-мајор
- Марјан Тасевски – помошник-директор на Царината
👤 Други јавни личности
- Џемо Дестан – симбол на брендот „Дестан“
- Душко Чифлиганец – млад бизнисмен
- Георги Сталев Поповски
- Кире Ѓорѓиевски и Игор Југ – осудени за настаните од 27 април
Балканот – регион во жал
И Балканот во 2025 загуби свои културни и јавни икони – музичари, новинари, уметници и интелектуалци кои ги надминуваа националните граници и беа дел од заедничкиот културен простор на регионот.
Србија
Милорад Милинковиќ – српски филмски режисер и сценарист, познат и по квиз-водење (Potera).
Саша Поповиќ – влијателна фигура на музичката сцена, продуцент и креативен директор на „Гранд продукција“.
Дејан Матиќ – актер, познат по улоги во филмовите и ТВ-сериите „Ми нисмо анђели“ и „Мој рођак са села“.
Здравко Шотра – прославен режисер и сценарист, автор на бројни филмови и ТВ-серијали.
Љиљана Јорговановиќ – новинарка и текстописец, со соработка со големи музички имиња.
Драгољуб Ацковиќ – писател, академик, активист и поранешен пратеник.
Хрватска
Габи Новак – легендарна хрватска пејачка, една од најпознатите џез и поп уметници од Хрватска и регионот
Никола Покривач – поранешен хрватски фудбалски репрезентативец и играч, кој настапуваше и на Европското првенство во 2008 година
Ники Пилиќ (Ники Пилиќ) – еден од најистакнатите тенисери и тренери во хрватската и поранешно-југословенската историја
Босна и Херцеговина
Матeја Дедиќ – познат хрватски џез музичар, со настапи во Европа, САД и Бразил.
Халид Бешлич – легендарен пејач на народна музика, еден од најпознатите музички имиња во регионот.
Дамир Ибрахимовиќ – босански филмски продуцент.
Јосип Пејаковиќ – актер и писател, етаблирана фигура на театроската и филмската сцена.
Косово
Енвер Петровци – косовски актер, писател и режисер, долгогодишен активен уметник.
Албанија
Маргарита Џепа – една од најважните актерски фигури во албанската уметност и театар со кариера која траеше над осум децении.
Светот – крај на едни големи епохи
2025 беше и година на глобални збогувања. Светската сцена се прости од уметници, актери, музичари, мислители и духовни лидери кои со децении ја обликуваа културата, филмот, музиката и јавниот дискурс.
Со нивното заминување, завршија цели епохи што ги поврзуваа генерациите.
🎬 Филм и телевизија
Роберт Редфорд – легендарен американски актер и продуцент.
Дајан Китон – икона на филмската индустрија.
Дајан Лад – еми- и оскаровски номинирана актерка.
Вал Килмер – познат холивудски актер.
Џин Хекман – двоен оскаровец со шест децении кариера.
Роб Рајнер – режисер и актер, познат по филмот „Принцезата невеста“ и други хитови.
Малколм-Џамал Ворнер – актер познат по серијата „Шоуто на Козби“.
🎵 Музика
Ози Озборн – легендарен фронтмен на групата „Блек Сабат“.
Брајан Вилсон – водечки автор и коосновач на „Бич бојс“.
Боб Вајр – легендарен гитарист на групата „Грејтфул дед“.
🧠 Наука, активизам и јавен живот
Татјана Шлосберг – американска новинарка и авторка, внука на Џон Ф. Кенеди.
Џејн Гудол – светски позната приматолог и активистка за заштита на животната средина.
Џим Ловел – астронаут, познат по мисијата „Аполо 13“.
✝️ Духовни и општествени лидери
Папата Франциск – поглавар на Римокатоличката црква.
Ага Кан IV – духовен лидер на исмаилитската муслиманска заедница.
Она што останува
2025 ќе се памети како година на загуби.
Но и како потсетник дека зад секое име стои приказна, дело и човечка вредност.
Она што останува се песните, зборовите, сликите и спомените.
И обврската да не ги заборавиме.
Подготви: Билјана Бабиќ
