Македонски
Речиси секој познава некој што јаде без никакви ограничувања, не размислува за калории, не прескокнува оброци ниту оди во теретана, а неговата телесна тежина останува иста со години.
Додека други внимателно избираат што ставаат на чинијата и сепак се борат со килограмите.
Разликата не е во дисциплината или среќата. Зад ова стои низа биолошки механизми што истражувачите ги разбираат сè подетално.
Енергијата што телото ја користи само за да функционира, т.е. дишење, отчукувања на срцето, регулирање на температурата и сите други основни функции, се нарекува базален метаболизам. И таа вредност може да се разликува до 30 проценти помеѓу две лица со иста висина, маса и возраст. Кога таа разлика ќе се претвори во калории, се добива бројка од 400 до 600 калории дневно, што едното тело ги согорува повеќе од другото, без никакво движење, без никаков дополнителен напор.
Тоа не е занемарлива разлика. На годишно ниво, таа бројка одговара на енергетската вредност на десетици килограми масно ткиво, што директно објаснува зошто две лица кои јадат на ист начин не завршуваат со иста телесна тежина.
NEAT е термин што означува термогенеза на активност без вежбање. Станува збор за сите калории согорени со движење кое не е планиран тренинг. Гестикулација за време на разговор, станување, менување положба, одење до кујната, несвесно немирно движење, такво движење кое не се регистрира како активност и се акумулира во текот на денот.
Мерењата покажаа дека разликата помеѓу луѓето со пониски и повисоки вредности на NEAT е помеѓу 350 и 800 калории дневно. Некои луѓе се биолошки посклони кон постојано несвесно движење, додека други поминуваат ист број часови во речиси неподвижна положба. Членовите на ниту една од овие две групи генерално не се ни свесни за тоа.
Кога се внесува храна богата со јаглехидрати, телото лачи инсулин за да ја обработува гликозата и да ја насочи таму каде што е потребна. Но, ефикасноста на тој процес не е иста за сите луѓе. Луѓето со висока чувствителност на инсулин ја дистрибуираат гликозата брзо и прецизно според енергетските потреби. Кај оние со помала чувствителност, поголем дел од неа завршува складирано како масно ткиво, дури и со еднаков внес на калории.
Важната поента овде е дека чувствителноста на инсулин не е фиксна карактеристика на телото. Редовната физичка активност, квалитетниот сон, намалувањето на стресот и исхраната богата со растителни влакна можат да ја подобрат мерливо и релативно брзо. Што значи дека тоа е една од ретките точки во оваа приказна каде што има вистински простор за дејствување.
Варијациите во генот FTO, кој често се споменува во научната литература во контекст на регулирање на телесната тежина, влијаат на тоа како мозокот ги прима сигналите за ситост. Некои луѓе со одредени варијанти на тој ген природно чувствуваат глад поинтензивно и подолго, додека кај други сигналот за ситост доаѓа побрзо и трае подолго. Не е прашање на волја, туку на неврохемија.
Тироидната жлезда е уште еден фактор што може да влијае на метаболизмот. Кога произведува премалку хормони, метаболизмот може да се забави и телото може да користи помалку енергија за истите активности. Таквата состојба може да постои со години без јасни симптоми и сепак да влијае на телесната тежина. Од друга страна, забрзаната работа на тироидната жлезда го забрзува согорувањето на начин што тешко може да се неутрализира само со внесување храна.
Постои и кафеаво масно ткиво, анатомски и функционално различно од белото масно ткиво. За разлика од белото масно ткиво, кое складира енергија, кафеавото масно ткиво го согорува и го претвора во топлина. Количината на ова ткиво значително варира од личност до личност, а поголема количина кафеаво масно ткиво е поврзана со поголема способност на телото да троши енергија преку производство на топлина.
Едно од поинтересните откритија од последната деценија на истражувања за дигестивното здравје е дека две лица можат да јадат идентичен оброк, со потполно иста калорична содржина и состав, а цревата ќе апсорбираат различна количина на енергија од тој оброк. Причината лежи во микробиомот на тие луѓе, односно во заедниците на микроорганизми што го населуваат дигестивниот тракт.
Хроничниот стрес може да го промени хормоналниот профил на телото и да влијае на процесите поврзани со складирањето на масти. Кортизолот, кој се лачи како одговор на стресот, го поттикнува телото да штеди енергија и ја зголемува тенденцијата за складирање на масти, особено во абдоминалната област. Некој што живее под долготраен стрес, дури и ако јаде исто како некој без тој стрес, може да има сосема различни метаболички исходи.
Спиењето директно влијае на рамнотежата на овие хормони. Истражувањата покажаа дека само една ноќ со помалку од шест часа сон го менува односот на лептин и грелин доволно за да го зголеми апетитот следниот ден, особено за висококалорична храна. Кај луѓето кои хронично спијат помалку, овој модел станува траен и значително влијае на регулирањето на телесната тежина.
Протеините имаат најголем термички ефект, мастите најмалку. Истиот оброк со ист состав на макронутриенти може да предизвика поинтензивна термогена реакција кај еден организам отколку кај друг, а оваа разлика, акумулирана преку секој дневен оброк, станува релевантна во подолг временски период.
Биолошката рамка постои и не е лесна за промена, но во неа има простор за дејствување. Градењето мускулна маса може да ја зголеми потрошувачката на енергија во мирување, бидејќи мускулното ткиво користи повеќе енергија од масното ткиво. Тренингот со тегови има долгорочен ефект врз тоа колку телото троши помеѓу тренинзите, а не само за време на нив.
Чувствителноста на инсулин може да се подобри преку редовно вежбање, соодветен сон и исхрана богата со растителни влакна. Несвесното движење, она што истражувачите го нарекуваат NEAT, може свесно да се поттикне со правење мали избори во текот на денот, одење за време на телефонски повици, стоење наместо седење, пократки прошетки помеѓу обврските.
