Македонски
Летните одмори во Европа се под знак прашалник, бидејќи авиокомпаниите се борат со растечките цени на горивото за авиони и можните прекини во снабдувањето.
Нискобуџетната авиокомпанија „Трансавија“ оваа недела ги објави првите откажувања на летови во мај и јуни, наведувајќи го наглиот пораст на цената на керозинот, широко користено гориво за авиони, објавува Capital.ba.
Додека беснее војната на Блискиот Исток, европските авиокомпании се подготвуваат за повеќе откажувања, но се надеваат дека ќе избегнат недостиг на гориво што би можел да ги заземји нивните флоти ова лето.
Прашање што се поставува сè почесто е дали е воопшто безбедно да се планираат летови ова лето. Блокадата на Ормутскиот теснец, која ги нарушува глобалните пазари на нафта, предизвикува загриженост дека Европа би можела да остане без гориво за авиони неколку недели пред врвот на летната сезона.
Алармот беше кренат кон средината на април, кога шефот на Меѓународната агенција за енергија предупреди дека Европа има „можеби гориво за авиони за шест недели“.
Така, „Трансавија“ стана најновата авиокомпанија, по „Рајанер“ и „Волотеа“, која објави откажување на некои европски летови во мај и јуни, поради високите трошоци за гориво и тешкотиите при увоз на керозин од земјите од Заливот.
Бидејќи мировните преговори меѓу САД и Иран стагнираат, а сообраќајот низ Ормутскиот теснец останува блокиран, се поставува прашањето колку е веројатно европските летови масовно да бидат суспендирани ова лето.
Недостаток предизвикан од пад на увозот
Веќе со недели, недостатокот на увоз на нафта и нафтени деривати од земјите од Заливот, поради блокадата на Ормутскиот теснец, ги поттикнува шпекулациите за можен недостиг на керозин, горивото што ги напојува повеќето авионски мотори.
„Франција произведува значително помалку керозин отколку што троши. Годишно се произведуваат околу три милиони тони, додека потрошувачката е околу пет милиони. Разликата се надоместува со увоз, првенствено од Блискиот Исток“, рече Ваутер Девулф, професор од Универзитетот во Антверпен.
Земјите од Заливот извезуваат не само сурова нафта, туку и рафинирани производи како што е горивото Jet A-1, најчесто користениот керозин за авиони.
Податоците од француското Министерство за енергетика покажуваат дека пред војната на Блискиот Исток, околу 50 проценти од горивото за авијација се произведувало во Франција, 20 проценти доаѓале од Блискиот Исток, а преостанатите 30 проценти од Европа, САД и Азија.
„Европа произведува многу малку нафта и го намали својот капацитет за рафинирање во последните неколку години. Таа е сè повеќе зависна од увозот на рафинирани производи, што ја прави ранлива на глобалните кризи“, рече експертот за енергија Тиери Брос.
Франција: Нема ризик во наредните недели
Сепак, експертите наведуваат дека Франција е во малку подобра позиција од некои од нејзините соседи бидејќи е помалку зависна од увозот од Блискиот Исток.
На пример, Велика Британија увезува околу 60 проценти од својот керозин од Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати и Кувајт.
Двата главни аеродроми во Париз, Орли и Шарл де Гол, би требало да ги избегнат посериозните последици од евентуален недостиг благодарение на мрежата на нафтоводи поврзани со рафинериите и терминалот во Авр.
Поголемиот дел од суровата нафта за овие системи доаѓа од Северна Америка, што ја става Франција во поволна позиција во споредба со другите земји.
Владата објави дека има стратешки залихи доволни за околу два месеци, додека комерцијалните залихи на аеродромите можат да покријат десет дена од работењето.
„Во моментов нема ризик од недостиг на керозин во наредните недели“, изјави портпаролката на владата Мод Брежон.
Експертите предупредуваат дека продолжениот конфликт би можел да предизвика проблеми подоцна во текот на годината.
„Оваа комбинација на фактори веројатно ќе го спаси летото, но прашањето останува колку долго ќе трае кризата. Доколку конфликтот продолжи, истите проблеми би можеле да се појават на есен, во октомври или ноември“, рече ДеВулф.
Франција и Европската Унија веќе подготвуваат мерки за справување со евентуални долгорочни нарушувања, вклучително и зголемено следење на залихите и максимално искористување на капацитетот на рафинериите.
Европската комисија предупреди дека можеби ќе биде потребна колективна акција за да се зачува функционирањето на единствениот пазар и да се обезбеди стабилност на снабдувањето.
Патниците можат да очекуваат поскапи билети
Иако недостигот можеби не е непосредна закана, патниците би можеле да почувствуваат други ефекти.
„Мора да се прави разлика помеѓу достапноста и цената. Дури и без недостиг, цените на авионските билети можат значително да се зголемат“, рече Брос.
Цената на керозинот се зголеми повеќе од двојно поради војната на Блискиот Исток, а горивото сочинува до 40 проценти од цената на авионскиот билет.
Најголемо влијание се очекува кај нискобуџетните авиокомпании, кои работат со мали маржи. Поради ова, компании како Трансавија веќе беа принудени да ги зголемат цените и да ги откажат помалку профитабилните летови.
„Не станува збор толку за недостигот колку за профитабилноста. Ако цените на билетите станат превисоки, ќе биде попрофитабилно за авиокомпаниите да ги приземјуваат авионите“, додаде Брос.
Што да се прави ако летот е откажан?
Во случај на откажување на лет, патниците имаат ограничени опции.
Според законот на Европската Унија, авиокомпаниите имаат право да откажат летови ако ги известат патниците најмалку 14 дена однапред.
Во тој случај, тие се должни да понудат враќање на парите.
