Ги запознаваме ретките болести: Липодистрофија

Во февруари, месецот со најмалку дена во годината со кој пациентите со ретки болести го идентификуваат како свој, по осми пат ќе се обидеме поблиску да Ве запознаеме со ретките болести од кои заболува и со кои се соочува и живее населението кај нас. Носител на националната каммања „Ги запознаваме ретките болести“ е здружението „Ретко е да си редок“.

ЛИПОДИСТРОФИЈА/LIPODYSTROPHY
MKБ-10 Е88.1

ПРЕВАЛЕНЦА – Проценката на преваленцата за дијагностицирана липодистрофија е 2,8 случаи на милион луѓе. Конгениталната липодистрофија (поради наследен генетски дефект) се проценува дека е исклучително ретка, а веројатно влијае само на еден на милион луѓе. Една подоцнежна студија објавена во изминатата година сугерирала клиничка преваленца на липодистрофија со повисока тенденција, и тоа до 1 на 20 000 индивидуи и генетска форма со тенденција до 1 на 7 000, особено кај лицата со ХИВ-инфекција.

ВОВЕД

Синдромите на липодистрофија се група генетски или стекнати нарушувања во кои телото не е во состојба да произведе и одржува здраво масно ткиво. Медицинската состојба се карактеризира со абнормални или дегенеративни состојби на масното ткиво на телото. Поконретно, липоатрофија (од грчки липо – „масти“ и дистрофија – „абнормална или дегенеративна состојба“) се користи кога се опишува губењето на маснотии од една област (обично лицето). Оваа состојба се карактеризира и со недостиг на циркулирачки лептин што може да доведе до остеосклероза. Отсуството на масно ткиво е поврзано со отпорност на инсулин, хипертриглицеридемија, безалкохолна масна болест на црниот дроб (NAFLD) и метаболички синдром.

Липодистрофијата може да се подели на:
 синдроми на вродена липодистрофија;
 вродена генерализирана липодистрофија (синдром Berardinelli–Seip);
 семејна делумна липодистрофија;
 Марфаноид-прогероид-липодистрофија;
 хронична атипична неутрофилна дерматоза со липодистрофија и синдром на покачена температура;
 стекнати синдроми на липодистрофија;
 стекната делумна липодистрофија (Баракер–Симонсов синдром);
 стекната генерализирана липодистрофија;
 центрифугална абдоминална липодистрофија (Lipodystrophia centrifugalis abdominalis infantilis);
 прстенеста липоатрофија (Ferreira-Marques lipoatrophia);
 локализирана липодистрофија;
 липодистрофија поврзана со ХИВ.

ЕТИОЛОГИЈА

Генетските форми на липодистрофија, конгенитална генерализирана липодистрофија и семејна парцијална липодистрофија, се предизвикани од одредени генетски мутации (промени). Мутациите во гените AGPAT2, BSCL2, CAV1 и CAVIN1 предизвикуваат конгенитална генерализирана липодистрофија тип 1, 2, 3, 4, соодветно. Овие гени играат важна улога во развојот и функцијата на адипоцитите, клетки што складираат маснотии во човековото масно ткиво. Мутациите на овие гени влијаат на структурата и функцијата на адипоцитите. Семејната делумна липодистрофија може да биде предизвикана од мутации на неколку гени, најчесто мутации во генот LMNA. Дете со CGL ги наследува генските мутации од неговите биолошки родители. Секој од родителите носи по една копија од мутираниот ген, но тие обично не покажуваат знаци и симптоми на состојбата. Стекнатите липодистрофии можат да бидат предизвикани од лекови, автоимуни реакции или да имаат непозната причина (идиопатска). Додека стекнатите липодистрофии немаат директна генетска основа, некои истражувачи мислат дека некои луѓе можат да имаат генетска предиспозиција за развој на одредени форми на стекната липодистрофија.

СИМПТОМИ И ДИЈАГНОСТИЦИРАЊЕ

Бидејќи има многу видови на липодистрофија, нејзините симптоми варираат во голема мера, па засегнатите можат да немаат здравствени проблеми со години. Најчестиот симптом на липодистрофија е забележливо и постојано намалување на количината на маснотии во некои делови од телото или релативно вишок маснотии во други делови од телото. Луѓето со стекната делумна липодистрофија постепено губат маснотии од лицето, вратот, рацете и градите во текот на детството. Некои луѓе со APL можат да имаат вишок маснотии околу стомакот, нозете или задникот. Оние кои имаат суптилен поттип на синдромот можат да покажат необично и необјасниво високи нивоа на холестерол, триглицериди и гликоза при рутински тестови на крвта. Симптомите, исто така, се движат по сериозност, од ненаситен апетит на едниот крај, до неподнослива болка поради панкреатитис (воспаление на панкреасот) на другиот крај. Друг знак може да биде ако пациентот страда од хипергликемија (премногу шеќер во крвта) или хипертриглицеридемија (премногу триглицериди во крвта) која е отпорна на нормален третман.

Дијагностицирањето вообичаено е врз основа на клиничка слика, физички преглед, семејна историја на медицински состојби и искуство на ендокринолог. Користењето дебеломер за преклопување на кожата за мерење на дебелината на наборите на кожата во различни делови од телото или скенирање на вкупниот состав на телото со помош на Двојна енергетска рендгенска апсорптиометрија, исто така, може да помогне да се идентификува поттипот. Апсорптиометријата со рендген со двојна енергија може да биде корисна со обезбедување на регионални мерења на % масти и директна визуелизација на дистрибуцијата на маснотиите со помош на „масна сенка“. Понекогаш генетската потврда е можна во зависност од поттипот со помош на Next-Generation Sequencing (NGS) Gene Panels и Whole-Exome Sequencing (WES) генетско тестирање. Сепак, кај до 40 % од пациентите со делумна липодистрофија, не е идентификуван предизвикувачкиот ген.

ПОСЛЕДИЦИ

Поради недоволниот капацитет на поткожното ткиво да складира маснотии, маснотиите се депонираат во немасното ткиво (липотоксичност), што доведува до отпорност на инсулин. Пациентите можат да покажат хипертриглицеридемија, тешка масна болест на црниот дроб, и делумно или никакво масно ткиво. Просечниот животен век на пациентот е приближно 30 години, со откажување на црниот дроб како вообичаена причина за смрт. За разлика од високите нивоа забележани кај безалкохолната масна болест на црниот дроб (NAFLD) поврзана со дебелината, кај липодистрофијата, нивоата на лептин се многу ниски.

ТРЕТМАН

Третманот на липодистрофијата зависи од тоа за кој специфичен тип се работи и дали некои други состојби се поврзани со веќе постоечката, како што се дијабетес или абнормални нивоа на холестерол.

1. модификација на животниот стил (диета и вежбање по потреба), метформин и фибрати (и/или статини);
2. метформин, тиазолидиндиони – во третман на инсулинска резистенција;
3. фибрати (и/или статини) – во третман на дислипидемија (хиперхолестеролемија);
4. козметички третман, естетка пластична хирургија;
5. баријатриска хирургија (Roux-en-Y гастричен бајпас хирургија/ RYGB);

Терапијата за замена на лептин со хуман рекомбинантен лептин метрелептин се покажала како ефикасна терапија за ублажување на метаболичките компликации поврзани со липодистрофијата и е одобрена од FDA за третман на синдроми на генерализирана липодистрофија. Во Европа врз основа на ЕМА, метрелептинот треба да се користи како додаток на диетата за лекување на липодистрофија, при што пациентите имаат губење на масното ткиво под кожата и таложење на маснотиите на други места во телото, како што се црниот дроб и мускулите. Лекот се користи кај: возрасни и деца на возраст над две години со генерализирана липодистрофија (синдром на Berardinelli–Seip и Лоренсов синдром) и кај возрасни и деца на возраст над 12 години со делумна липодистрофија (вклучувајќи и синдром на Barraquer–Simons), во случаи кога стандардните третмани се безуспешни. Volanesorsen е Apo-CIII инхибитор и е лек кој моментално се истражува како потенцијален терапевтски лек за намалување на нивото на хипертриглицериди кај пациенти со фамилијарна парцијална липодистрофија во студијата BROADEN.