Македонски
На само неколку чекори од живописниот Плоштад на слободата во центарот на Ираклион, зад венецијанските ѕидини и над урнатините на некогашниот манастир Свети Франциск, се издига модерната зграда на Археолошкиот музеј на Ираклион. Оваа институција не е само еден од најстарите и најзначајните музеи во Грција и Европа, туку претставува и вистински временски портал кон најстарата напредна цивилизација на европско тло – Минојците.
Веднаш по влегувањето, посетителите се пречекани од простор во кој модернизмот и антиката дишат во совршена хармонија. Зградата, проектирана во 1930-тите години од реномираниот грчки архитект Патроклос Карантинос во духот на движењето Баухаус, е вистинско ремек-дело на антисеизмичката архитектура. Низ 27-те пространи и светли галерии, распоредени на два ката, хронолошки се раскажува приказната за Крит од неолитот па сè до римскиот период. Воздухот станува свеж, светлината мека, а времето престанува да се мери во минути. Тука, на местото каде некогаш стоел венецијанскиот манастир Свети Франциск, почнува едно поинакво патување – патување кое ве враќа пет и пол милениуми наназад, во ерата кога Европа го правела својот прв, величествен чекор кон цивилизацијата.
Како што чекорите низ пространите, светли хали проектирани од архитектот Патроклос Карантинос, имате чувство дека не сте во обичен музеј, туку во тивка ризница на еден одамна исчезнат свет. Стаклените витрини не се само бариери; тие се прозорци низ кои ѕиркате во секојдневието, соништата и стравовите на Минојците.
Во една од салите, погледот ви го запира мал, кружен предмет од печена глина. Тоа е Дискот од Фестос. Стоите пред него и се обидувате да ги прочитате спирално врежаните знаци – птица, глава со перја, цвет, брод. Веќе сто години најголемите светски умови се обидуваат да ја одгатнат неговата тајна, а тој упорно молчи, чувајќи ја пораката на некој одамна заборавен писар.
Неколку чекори понатаму, во полумракот на следната витрина, ве пречекува поглед што не се заборава. Малата фигура на Божицата со змии стои исправено, со раширени раце во кои држи две змии, облечена во раскошно здолниште со карнери. Нејзиниот лик зрачи со спокој и моќ. Таа не е само парче фајанс старо 3.600 години; таа е симбол на една култура во која жената, природата и животот биле ставени на највисокиот пиедестал.
Во близина, во златен сјај, две минијатурни пчели од Малија вечно носат капка мед – доказ дека минојските мајстори умееле да ја заробат убавината на природата во најситен детаљ.
Но, вистинската магија ве чека на вториот кат. Кога ќе стапнете во Салата на фреските, ѕидовите одеднаш оживуваат со бои. Сината боја на Егејското Море, топлата окер на критската земја и огнената црвена ве опкружуваат од сите страни. Пред вас, еден млад акробат со неверојатна леснотија прескокнува преку грбот на разбеснет бик. На спротивниот ѕид, Принцот со кринови чекори гордо низ поле со цветови, додека сините делфини танцуваат во брановите. Тоа се оригиналните ѕидови на палатата во Кносос, спасени од забот на времето за да ни раскажат дека Минојците не граделе ѕидини за војна, туку палати за уживање, уметност и радост.
Како што се приближувате кон излезот, епохите полека се менуваат – минојската разиграност отстапува место на микенската строгост, а потоа и на класичната грчка и римска монументалност.
Покрај минојскиот сјај, музејот нуди и длабок увид во подоцнежните векови на Крит – од микенските глинени плочки со линеарно писмо Б, па сè до монументалните грчки и римски скулптури кои сведочат за промената на културните и политичките влијанија на островот. Покрај постојаната поставка, музејот редовно организира и тематски изложби, меѓу кои и актуелната поставка за историската картографија на Крит од 16-тиот до 18-тиот век.
Посетата на Археолошкиот музеј во Ираклион не е обична прошетка покрај стаклени витрини. Тоа е тивко, но моќно соочување со почетоците на европската култура – искуство кое по излегувањето во сончевата музејска градина остава чувство дека сте биле сведоци на еден одамна исчезнат, но сè уште жив златен век. Кога повторно ќе излезете на светлината на денот, во тивката музејска градина, звуците на Ираклион полека се враќаат. Но, нешто во вас е променето. Сфаќате дека Минојците не исчезнале сосема по големата вулканска ерупција на Санторини. Нивната приказна сè уште дише – во секоја боја на фреските, во секоја спирала на глината и во тивкиот восхит на секој патник што ќе застане пред нив.
