Мајски оперски вечери се огледало на културата што ја градиме

Мајските оперски вечери не се само фестивал, туку тест за квалитет, одговорност и визија. Директорот на Македонската опера и балет, Оливер Арсовски, открива што стои зад сцената, зошто ова издание е чекор напред и како се поставуваат стандарди што ја позиционираат институцијата на европско ниво.

Мајските оперски вечери со децении се еден од најзначајните културни настани во Македонија, но зад сцената на оваа престижна манифестација стои комплексен систем, визија и тимска работа што ретко се гледа. Во време кога публиката бара квалитет, искуство и искреност, овој фестивал станува повеќе од програма — станува огледало на институцијата и луѓето што ја водат. Разговараме со директорот на Македонската опера и балет, Оливер Арсовски, за значењето на Мајските, предизвиците зад нивната организација, како и за тоа зошто оваа година претставува ново ниво во пристапот, продукцијата и уметничката визија.

Што всушност значат Мајските оперски вечери за Скопје и Македонија?

Мајските оперски вечери никогаш не сум ги доживувал како обичен фестивал. За мене лично, тоа е момент во годината кога сè што работиме, сета енергија, притисок и одговорност, се концентрираат во неколку вечери кои мора да бидат на највисоко можно ниво. Ова не е само програма — ова е огледало на тоа каде се наоѓа културата во Македонија денес.

Во текот на мај, Скопје навистина се менува. Градот добива поинаква енергија, луѓето доаѓаат со очекување да доживеат нешто повеќе, а ние како институција имаме обврска да го испорачаме токму тоа — искуство што ќе го паметат. Затоа за мене, Мајските не се само уметнички настан, туку и културна порака: дека оваа земја има капацитет, има талент и има визија да создава настани на европско ниво.

Како директор, чувствувам огромна одговорност секоја година да го подигнеме стандардот уште повисоко. Не само заради институцијата, туку заради публиката која ни верува. Кога ќе влезете во салата, не сакам само да гледате опера — сакам да почувствувате дека сте дел од нешто поголемо, нешто вредно, нешто што го претставува Скопје и Македонија на начин на кој сите можеме да бидеме горди.

Што го прави овогодишното издание на Мајските оперски вечери посебно?

Искрено, секоја година си поставуваме едно исто прашање — како да бидеме подобри од лани. Но оваа година, можам со сигурност да кажам дека направивме чекор напред. Не само во изборот на репертоар, туку и во целокупниот пристап кон продукцијата и квалитетот што го нудиме.

Работевме многу внимателно да создадеме баланс — да ги задржиме делата што публиката ги сака и ги препознава, како Верди и Пучини, но истовремено да внесеме нова енергија преку премиери и нови продукциски решенија. За мене лично, тоа е клучот — да не стоиме во место, туку постојано да се развиваме.

Она што навистина го издвојува ова издание е нивото на уметници што ќе настапат. Имаме гости од различни земји, луѓе кои настапуваат на големи сцени низ Европа, и кога тие ќе застанат на нашата сцена заедно со нашиот ансамбл, добивате нешто што веќе не е локален настан — туку продукција што може да се мери со сериозни европски театри.

Како директор, мојата улога не е само да се реализира програмата, туку да се постави стандард. Сакам публиката да знае дека кога ќе дојде на Мајските оперски вечери, доаѓа на нешто што е внимателно создадено, со идеја и со амбиција да биде врвно. И мислам дека оваа година, тоа навистина ќе се почувствува — уште од првата вечер.

Колку е комплексна организацијата на еден ваков фестивал?

Организацијата на Мајските оперски вечери е нешто што однадвор изгледа како неколку убави вечери во мај, но реалноста зад сцената е сосема поинаква. Ова е процес што трае со месеци, а во многу сегменти и со години однапред. Секоја одлука има тежина — од изборот на репертоар, преку ангажманот на уметници, до најситниот технички детал што публиката можеби никогаш нема ни да го забележи, но ако не е совршен — ќе се почувствува.

Како директор, мојата улога е да го држам целиот систем во баланс. Зборуваме за голем број луѓе — солисти, хор, оркестар, режисери, технички тим, продукција — и секој од нив е дел од една сложена структура што мора да функционира беспрекорно. Но она што е најважно е што сите тие луѓе работат со иста цел — да создадат искуство што ќе ја остави публиката без зборови.

Искрено, најголемиот предизвик не е само организацијата, туку одговорноста. Затоа што публиката гледа два часа магија на сцена, а зад тие два часа стојат стотици часови работа, дисциплина и посветеност. И токму тоа е она што мене лично ме мотивира — да знам дека сè што правиме зад сцената, на крајот се претвора во момент што некој ќе го памети долго време.

Зошто некој што никогаш не бил на опера треба да дојде на Мајските оперски вечери?

Искрено, мислам дека Мајските оперски вечери се најдобриот можен прв чекор за некој што никогаш не бил на опера. Затоа што ова не е класично искуство, ова е момент кога операта се доживува на највисоко ниво — со целата енергија, продукција и внимание што го вложуваме.

Многу луѓе имаат некоја дистанца кон операта, мислат дека не е „за нив“, дека е нешто тешко или недостапно. Но кога ќе дојдат тука, сфаќаат дека тоа не е така. Операта не треба да се разбере — треба да се почувствува. И токму тоа се случува на Мајските вечери. Звукот на оркестарот, гласовите на солистите, сцената, атмосферата во салата — сè се спојува во едно искуство што едноставно те вовлекува.

Она што мене лично ми е најдраго е што голем дел од публиката што доаѓа за првпат, се враќа повторно. Тоа значи дека успеале да го почувствуваат она што го создаваме. И затоа би им рекол на сите што досега не биле — дојдете барем еднаш. Не за да „гледате опера“, туку за да доживеете нешто поинакво, нешто поквалитетно, нешто што ќе ви остане.

Што лично за Вас значи да се биде дел од организацијата на Мајските оперски вечери?

За мене, ова навистина не е само професионална улога. Ова е чувство на чест, но и огромна одговорност што ја носам секојдневно. Да се биде дел од институција како Македонската опера и балет значи да работите со свест дека не претставувате само себе, туку и една традиција, еден културен континуитет и очекувањата на илјадници луѓе.

Мајските оперски вечери се врвот на таа одговорност. Тука не станува збор само за организација на настан, туку за создавање нешто што има вредност — за публиката, за уметниците, и за културата во целина. Зад секоја вечер стои тим што вложува огромна енергија, време и посветеност, и како директор, мојата задача е да го водам тој процес, да обезбедам услови и да поставам јасна визија.

Искрено, мојата лична амбиција е оваа институција да не стои во место. Сакам да расте, да се развива и да поставува стандарди што ќе се препознаваат и надвор од нашите граници. Мајските оперски вечери се токму тоа — доказ дека кога има визија, тим и посветеност, можеме да создадеме нешто што има вистинска тежина.

И можеби најважно од сè — ова не го правиме само за денес. Го правиме за да оставиме нешто што ќе трае, нешто што ќе има значење и за генерациите што доаѓаат.

Како го одбравте репертоарот оваа година и зошто публиката не смее да го пропушти?

Изборот на репертоар никогаш не е случаен процес. За мене лично, тоа е една од најодговорните одлуки што ги носиме, затоа што преку програмата директно комуницираме со публиката — што сакаме да им понудиме и на кое ниво сакаме да ја поставиме институцијата.

Оваа година пристапивме многу внимателно. Сакавме да создадеме баланс помеѓу делата што имаат докажана емоционална сила и се блиски до публиката, како Верди и Пучини, но истовремено и да внесеме нова енергија преку премиери и современи продукциски решенија. За мене, тоа е суштината — да ја почитуваме традицијата, но да не останеме во неа.

Она што дополнително го подигнува репертоарот е квалитетот на уметниците што ќе настапат. Имаме интернационални солисти и креативни тимови од повеќе земји, луѓе кои настапуваат на големи сцени, и кога тие ќе дојдат тука и ќе работат заедно со нашиот ансамбл, добивате нешто што веќе не е само локален репертоар, туку сериозна европска продукција.

Како директор, секогаш размислувам за тоа што ќе почувствува публиката кога ќе излезе од салата. Не е доволно само да гледа добра претстава — важно е да замине со чувство дека доживеала нешто вредно, нешто што не се случува секојдневно. И искрено верувам дека токму тоа го нуди овој репертоар.

Колку Мајските оперски вечери се огледало на институцијата и на луѓето што стојат зад нив?

Искрено, верувам дека Мајските оперски вечери се најискреното огледало на тоа кои сме како институција. Затоа што успехот не може да се сокрие. Тој не може да се игнорира. Тој стои — и покажува резултат.

И кога ќе застанете пред тоа огледало, прашањето е многу едноставно: дали даваме сè од себе или само сме дел од процесот? Тоа не е лесно прашање, но е неопходно. Затоа што културата, особено на ова ниво, не трпи формалност без суштина. Публиката денес многу јасно препознава кога нешто е направено со вистинска посветеност, а кога е само исполнета обврска.

Затоа за мене, најважно е да се препознае и да се цени тимот што стои зад сето ова. Луѓето кои вложуваат време, енергија и знаење за да создадат нешто вредно. Тоа се луѓето што ја движат институцијата напред и кои поставуваат стандарди што мора да се одржат.

Но истовремено, Мајските оперски вечери поставуваат и јасна линија — што значи одговорност, што значи квалитет и што значи резултат. И тоа не се зборови, туку нешто што се гледа и се чувствува на сцена.

Како директор, мојата одлука е јасна — да се движиме напред, да го подигаме нивото и да не прифаќаме просечност како нормала. Не очекувам сите да размислуваат исто, но очекувам секој да биде искрен со себе и да се погледне во огледало.

Затоа што на крајот, огледалото не лаже. Тоа точно покажува кој создава, а кој само е присутен. И токму затоа, за нас, враќање назад не е опција. Ќе продолжиме — погласно, подобро и посилно. Онака како што и треба.

Во време кога границата помеѓу просечност и квалитет станува сè поочигледна, Мајските оперски вечери покажуваат дека културата може да биде и силна и релевантна. Под водство на Оливер Арсовски, фестивалот не само што ја задржува својата традиција, туку поставува нови стандарди и јасна насока. Пораката е едноставна, но моќна — успехот не се крие, тој се гледа. А Мајските се доказ за тоа.

Разговараше: Невена Поповска

фото: приватна архива