Македонски
Вечерва, на 31 октомври, во многу земји низ светот се одбележува Ноќта на вештерките, позната како Halloween. Децата се маскираат во вештерки, духови, вампири и други ликови, куќите и улиците се украсуваат со издлабени тикви, а најмладите одат од врата до врата барајќи слатки со добро познатата порака „Trick or treat“ (слатки или пакост).
Иако денес празникот најчесто се поврзува со маскирање, забава и страшни декорации, неговото потекло има подлабоки историски и верски корени. Ноќта на вештерките е тесно поврзана со христијанскиот празник Сите светци, кој Католичката црква го одбележува на 1 ноември, како и со Денот на сите верни покојници, кој се празнува на 2 ноември.
Самото име Halloween потекнува од изразот „All Hallows’ Eve“, што во превод значи вечерта пред празникот на сите светци.
Од пагански обичаи до христијански празници
Историчарите го поврзуваат развојот на Halloween и со древниот келтски празник Самхајн (Samhain), со кој се означувал крајот на жетвата и почетокот на зимата. Според келтските верувања, во оваа ноќ границата меѓу светот на живите и светот на мртвите станувала потенка, па луѓето палеле огнови и носеле маски за да се заштитат од злите духови.
Со текот на вековите, овие народни обичаи се испреплетувале со христијанските празници. Сепак, важно е да се направи разлика: Halloween не е самостоен католички верски празник, туку вечерта во пресрет на големиот христијански празник Сите светци.
Што празнуваат католиците на 1 и 2 ноември?
На 1 ноември Католичката црква го одбележува празникот Сите светци (All Saints’ Day). Тој е посветен на сите светци, не само на оние кои официјално се прогласени за светци, туку и на сите верници кои, според католичкото верување, го достигнале небесното царство.
На овој ден верниците присуствуваат на миси, се молат и се потсетуваат на животот и делата на светците.
Веќе следниот ден, на 2 ноември, се одбележува Денот на сите верни покојници (All Souls’ Day). Тој е посветен на сеќавањето на починатите и молитвите за нивните души.
Во многу католички земји, семејствата ги посетуваат гробиштата, ги чистат и украсуваат гробовите со цвеќе, палат свеќи и се молат за своите блиски кои починале.
Зошто се носат маски и се издлабуваат тикви?
Најпознатите обичаи на Halloween се поврзани со неколку традиции:
- Маскирање: Децата и возрасните се облекуваат во костими на вештерки, духови, скелети, вампири, но и суперхерои и ликови од цртаните филмови. Во минатото, маските биле поврзувани со верувањата за духовите и заштитата од нив.
- Издлабени тикви: Еден од главните симболи е тиквата со издлабено лице и запалена свеќа во неа, позната како Jack-o’-lantern. Обичајот потекнува од Ирска, каде што првично се користеле репки и друг коренест зеленчук. Со доаѓањето на ирските доселеници во Америка, тиквата станала попрактична и попопуларна замена.
- „Trick or treat“: Децата одат од куќа до куќа, барајќи слатки. Изразот буквално значи „слатки или пакост“. Една од традициите со кои се поврзува овој обичај е средновековното „souling“, кога луѓето оделе од врата до врата, добивале мали колачи, а за возврат ветувале молитви за душите на починатите.
- Декорации: Куќите и дворовите се украсуваат со пајажини, црни мачки, лилјаци, вештачки гробници, скелети и други мотиви поврзани со мистеријата и натприродното.
- Забави и огнови: Во некои земји се организираат тематски забави, паради со маски, натпревари за најдобра тиква, а се задржани и традиции со палење огнови и игри со јаболка.
Како католиците го одбележуваат Halloween денес?
Иако денешниот Halloween во голема мера прерасна во световна забава, во некои католички заедници се негуваат и обичаи со поинаква симболика.
Наместо страшни маски, децата се облекуваат како светци, ангели и библиски личности. Во црквите се организираат посебни вечерни богослужби, а семејствата се подготвуваат за празникот Сите светци со молитви и присуство на миса.
Во некои места се организираат и посебни семејни собири, на кои се зборува за светците и нивните животи, додека на 1 и 2 ноември вниманието е насочено кон молитвите и сеќавањето на починатите.
Така, трите датуми – 31 октомври, 1 ноември и 2 ноември – се поврзани со различни обичаи и значења. Ноќта на вештерките денес е претежно забава, маскирање и слатки, додека во католичката традиција деновите што следуваат се посветени на светците, верата и сеќавањето на починатите.
