Македонски
35 години самостојна Република Македонија. Од прогласувањето на независноста до денес, на чело на македонската Влада застанале 13 различни личности. Некои управувале речиси една деценија, други само неколку недели, но секој од нив оставил свој белег, позитивен или негативен, врз политичкиот, економскиот и државниот развој на Македонија. Се започна со Никола Кљусев кој стана премиер пред референдумот од 8 септември 1991 година, но беше на чело на Владата во моментот на осамостојувањето.
Никола Кљусев – премиерот на државното осамостојување
Никола Кљусев ја предводеше првата експертска влада од март 1991 до септември 1992 година и беше премиер во историскиот период кога Македонија ја прогласи својата независност. Неговата влада ги постави основите на самостојната држава, во услови на распаѓање на Југославија, економска неизвесност и отсуство на целосно изградени државни институции.
Во неговиот мандат беше воведена македонската валута, беше формирана Армијата и се одвиваше процесот на мирно повлекување на ЈНА. Кљусев остана запаметен како академик и државник кој во исклучително чувствително време ја водеше земјата без големи политички потреси и без војна.
Бранко Црвенковски – транзицијата и приватизацијата
Бранко Црвенковски првпат стана премиер во 1992 година и остана на функцијата до 1998 година. Во неговиот период Македонија стана членка на Обединетите нации, но под привремената референца, а државата се соочи со грчкото ембарго, меѓународна изолација и тешка економска транзиција.
Неговото владеење најмногу остана поврзано со приватизацијата, затворањето или пропаѓањето на голем број претпријатија, високата невработеност и создавањето на првите крупни бизнис-центри на моќ. Поддржувачите на СДСМ овој период го објаснуваат како неизбежна транзиција, додека критичарите го сметаат за време во кое голем дел од општествениот капитал завршил во рацете на мал број луѓе.
Црвенковски повторно стана премиер во 2002 година. Во неговиот втор период Македонија ја поднесе апликацијата за членство во Европската Унија, по што во 2004 година ја напушти Владата и стана претседател на државата.
Љубчо Георгиевски – првата влада предводена од ВМРО-ДПМНЕ
Љубчо Георгиевски дојде на власт во 1998 година како прв премиер од ВМРО-ДПМНЕ по осамостојувањето. Неговата влада се обиде да направи поостар прекин со транзициските политики на СДСМ, да ја отвори економијата и да привлече странски капитал.
Сепак, неговиот мандат најсилно го одбележа вооружениот конфликт во 2001 година. Владата се најде пред исклучително тешка задача – да го зачува територијалниот интегритет и да спречи поширока војна. Конфликтот заврши со Охридскиот рамковен договор, кој донесе мир, но и трајно ја промени политичката и уставната поставеност на државата.
Во негово време беше потпишана Спогодбата за стабилизација и асоцијација со ЕУ, прва таква спогодба меѓу Унијата и земја од регионот. Георгиевски остана една од најконтроверзните личности произлезени од ВМРО-ДПМНЕ, особено по неговите подоцнежни ставови за македонско-бугарските односи.
Радмила Шекеринска – два кратки периода на чело на Владата
По Љупчо се врати Бранко. Но во 2004 година кога Црвенковски стана претседател, Радмила Шекеринска ја презеде премиерската фотелја. Таа во два наврата во 2004 година ја извршуваше функцијата премиер – прво по заминувањето на Бранко Црвенковски, а потоа и по оставката на Хари Костов.
Таа не доби сопствен мандат за формирање влада, туку како вицепремиер обезбеди институционален континуитет до изборот на нов претседател на Владата. Сепак, со тоа стана првата жена што застанала на чело на македонската Влада, иако само како вршителка на должноста.
Хари Костов – технократски премиер со кус мандат
Поранешниот банкар и министер за внатрешни работи Хари Костов беше избран за премиер во јуни 2004 година. Неговиот мандат траеше помалку од шест месеци.
Костов поднесе оставка поради несогласувања во владејачката коалиција и незадоволство од функционирањето на Владата. Остана запаметен како технократ кој релативно брзо се повлече откако оцени дека нема доволно политички простор за спроведување на најавените политики.
Владо Бучковски – кандидатскиот статус и поразот во 2006 година
Владо Бучковски ја презеде Владата во декември 2004 година. Најзначајниот надворешнополитички резултат од неговиот мандат беше добивањето кандидатски статус за членство во ЕУ во декември 2005 година.
Сепак, неговата влада не успеа да создаде чувство на посилен економски напредок и беше проследена со низа обвинувања за неефикасност и клиентелизам. На изборите во 2006 година СДСМ претрпе убедлив пораз, а власта ја презеде ВМРО-ДПМНЕ предводена од Никола Груевски.
Никола Груевски – најдолгиот континуиран премиерски мандат
Никола Груевски беше премиер од август 2006 до јануари 2016 година, што е најдолгиот непрекинат премиерски период во независна Македонија. Неговото владеење остана поврзано со даночните реформи, рамниот данок, привлекувањето странски инвестиции, отворањето индустриски зони, субвенциите за земјоделството и изградбата и обновата на патишта, училишта, спортски сали и други објекти.
Во тој период Македонија доби повеќе препораки за почеток на преговори со ЕУ, а во 2008 година на самитот во Букурешт не доби покана за НАТО поради грчкото противење на уставното име. Груевски инсистираше дека не може да се прифати решение што би го загрозило македонскиот идентитет, што му донесе силна поддршка кај дел од јавноста, но и продолжена блокада на евроатлантскиот пат.
Неговиот проект „Скопје 2014“ ја подели јавноста: за едни претставуваше обид за зајакнување на националното и историското самочувство, а за други прескап и нетранспарентен проект. Последните години од неговото владеење беа обележани со политичка криза, објавувањето на прислушуваните разговори и Пржинскиот договор. Без оглед на подоцнежните судски процеси и политички поделби, периодот на Груевски останува еден од највидливите и инфраструктурно најактивните во поновата македонска историја.
Емил Димитриев – технички премиер во продолжена политичка криза
Емил Димитриев ја презеде Владата во јануари 2016 година како дел од договорот за организирање предвремени парламентарни избори. Иако првично беше замислено неговиот мандат да биде краток, политичката криза и одложувањето на изборите го продолжија неговото премиерување до мај 2017 година.
Неговата главна задача беше одржување на институционалната стабилност и организирање на изборите во декември 2016 година. Остана запаметен како повлечен технички премиер, без амбиција да гради сопствен политички профил.
Зоран Заев – промената на името и членството во НАТО
Зоран Заев стана премиер во мај 2017 година, а неговото политичко наследство најсилно е поврзано со Преспанскиот договор и промената на уставното име во Република Македонија.
Со договорот беше отстранета грчката блокада, а државата во март 2020 година стана членка на НАТО. НАТО директно наведува дека Преспанскиот договор го овозможил пристапувањето. За поддржувачите на Заев тоа е историски надворешнополитички успех; за голем дел од јавноста, за неговите противници, особено за ВМРО-ДПМНЕ, цената била превисока, бидејќи биле прифатени промена на името и обврски што длабоко го засегнале националниот идентитет.
Неговиот мандат го одбележаа и Договорот со Бугарија, бројни политички и корупциски афери, случајот „Рекет“, како и разочарувањето поради тоа што отстапките не донесоа брзо членство во ЕУ. Заев се повлече по тешкиот пораз на СДСМ на локалните избори во 2021 година.
Оливер Спасовски – техничка влада во време на пандемија
Оливер Спасовски ја предводеше техничката влада од јануари до август 2020 година. Требаше да организира избори во април, но пандемијата на коронавирусот ги промени сите планови и изборите беа одложени.
Неговиот мандат остана речиси целосно во сенка на здравствената криза, вонредната состојба, ограничувањата на движењето и економските последици од пандемијата. Наместо вообичаена стодневна техничка влада, Спасовски доби значително подолг мандат.
Димитар Ковачевски – францускиот предлог и продлабочената недоверба
Димитар Ковачевски стана премиер во јануари 2022 година, без претходно да има изграден силен личен изборен легитимитет. Неговиот мандат го одбележаа енергетската и ценовната криза, високата инфлација и последиците од војната во Украина.
Во негово време беше прифатен таканаречениот француски предлог и беше одржана првата меѓувладина конференција со ЕУ. Сепак, отворањето на преговарачките поглавја беше условено со внесување на Бугарите во Уставот, за што власта не обезбеди двотретинско мнозинство. ВМРО-ДПМНЕ оцени дека е прифатена неповолна преговарачка рамка без доволни гаранции за македонскиот јазик, идентитет и историја.
Ковачевски замина од функцијата со сериозно нарушен рејтинг на СДСМ, што подоцна се потврди со убедливиот изборен пораз на партијата во 2024 година.
Талат Џафери – првиот етнички Албанец на премиерската функција
Талат Џафери ја предводеше техничката влада од јануари до јуни 2024 година. Со тоа стана првиот етнички Албанец на премиерската функција, како дел од претходниот политички договор меѓу СДСМ и ДУИ.
Неговата задача беше организирањето на претседателските и парламентарните избори. Мандатот му беше краток и без поголеми самостојни политики, но имаше силно симболично и политичко значење, особено за ДУИ.
Христијан Мицкоски – враќањето на ВМРО-ДПМНЕ на власт
Христијан Мицкоски стана премиер на 23 јуни 2024 година, по убедливата победа на ВМРО-ДПМНЕ на парламентарните избори. Со тоа партијата се врати на власт по седум години, во услови на силно незадоволство од управувањето на СДСМ и ДУИ.
Мицкоски го започна мандатот со ветување за економско заживување, инфраструктурен развој, борба против криминалот и корупцијата и враќање на достоинството на државата. Неговиот пристап кон евроинтеграциите е насочен кон обезбедување гаранции дека Македонија нема повторно да биде изложена на нови билатерални условувања по евентуалните уставни измени.
За конечна историска оценка на неговото владеење сè уште е рано. Но, очекувањата се големи: по периодот на политички отстапки, економски кризи и пад на довербата во институциите, Мицкоски ја презеде власта со обврска резултатите да ги претвори во видливи промени за граѓаните.
Од Кљусев, кој ги постави темелите на независната држава, до Мицкоски, кој ветува нејзино економско и институционално обновување, Македонија помина низ транзиција, конфликт, блокади, промена на името, членство во НАТО и долготрајно чекање пред вратите на ЕУ. Некои премиери останаа запаметени по државотворни одлуки, други по тешки отстапки, а трети само како преодни решенија. Историјата, сепак, најстрого ќе ги мери според тоа дали зад себе оставиле посилна држава или само подолг список на неисполнети ветувања.
