Македонски
Европската Унија ги засилува напорите за обезбедување критични суровини и намалување на зависноста од увоз, а во тој процес геолошките податоци добиваат сè поголемо стратешко значење. Европската комисија подготвува Европски центар за критични суровини, чија цел ќе биде да обезбеди подобри информации за пазарите и синџирите на снабдување, но и да помогне во инвестициите, заедничките набавки и создавањето стратешки резерви.
Во најновата реакција на консултацијата на Европската комисија, EuroGeoSurveys, асоцијацијата што ги обединува европските геолошки заводи, порача дека на Европа ѝ е потребна независна и авторитативна „минерална интелигенција“ за носење стратешки одлуки.
Според EuroGeoSurveys, системот треба да ги поврзе информациите од индустрискиот синџир на вредност со геолошките податоци – вклучително и геолошкиот потенцијал на Европа, базата на ресурси, активностите за истражување и идните можности за снабдување. Европските геолошки заводи можат да обезбедат усогласени податоци за појавите и наоѓалиштата на критични суровини, ресурсите, резервите и истражувачките активности, како и независни проценки за ризиците во снабдувањето.
Токму во овој контекст повторно се отвора прашањето за потенцијалот на Македонија.
Еден од позначајните познати минерални потенцијали е локалитетот Иловица, каде бакарот се истражува со децении. Раните геолошки истражувања на локалитетот биле спроведени во 1973 година од тим на Геолошкиот завод во Скопје, а подоцна на теренот работеле и странски компании.
Според предфизибилити студијата на Euromax Resources, проектот Иловица-Стука бил проектиран со животен век од 23 години, а просечното годишно производство било проценето на околу 16.000 тони бакар, покрај производството на злато. Студијата предвидувала обработка на околу 10 милиони тони руда годишно.
Подоцнежната физибилити студија исто така предвидувала просечно годишно производство од околу 16.000 тони бакар, но со оптимизиран проектен век од околу 20 години.
Иловица е порфирско наоѓалиште на бакар и злато во источниот дел на земјата. Геолошките истражувања го опишуваат како дел од пошироката магматска и минерализирана зона што се протега низ делови од Балканот, а самото минерализирано подрачје е поврзано со порфирски систем со дијаметар од околу 1,5 километри.
Развојот на ваквите ресурси добива дополнително значење во услови кога ЕУ се обидува да ја намали зависноста од надворешни извори на критични суровини. Европската комисија во рамките на RESourceEU планира преку новиот Центар да развива системска разузнавачка и аналитичка база за критичните суровини, да ги насочува инвестициите, да координира стратешки резерви и да овозможи заеднички набавки.
Во домашниот контекст, значењето на геолошките податоци е препознаено и во новата Стратегија за геолошки истражувања и одржливо искористување и експлоатација на минералните суровини 2026–2046. Документот предвидува зајакнување и модернизирање на Геолошкиот завод, кој треба да обезбедува јавно достапно знаење за науката за Земјата и да соработува со европските геолошки заводи на проекти што ќе ги информираат европските, националните и локалните политики.
Стратегијата е поставена како долгорочна рамка за развој на секторот на минерални суровини, со акцент на геолошките истражувања, одржливото користење на ресурсите, инвестициите, заштитата на животната средина и усогласувањето со европските политики.
Во меѓувреме, Европа се обидува да ги мапира сопствените ресурси и да утврди каде може да обезбеди идни извори на критични суровини. Новиот Европски центар за критични суровини треба да биде токму една од алатките за тоа – да ги поврзе геолошките информации со економските и индустриските податоци и да овозможи подобра проценка на идните ризици и можности за снабдување.
За Македонија, тоа значи дека деталното мапирање и ажурирање на податоците за сопствените минерални ресурси станува сè поважно – особено во период кога бакарот, никелот, кобалтот, литиумот и другите критични суровини се наоѓаат високо на европската економска и геополитичка агенда.
