Македонски
Датумот 13 ноември 2026 година е особено интересен бидејќи покажува колку убедливо можат да изгледаат математичките модели кога се користат за предвидување на иднината, но и колку се ограничени кога човечкото и општественото однесување ќе почне да се менува.
Во 1960 година Хајнц фон Ферстер, Патриша Мора и Лоренс Амиот во списанието „Science“ го објавија трудот со провокативен наслов „Судниот ден: петок, 13 ноември 2026 година“.
Врз основа на податоците за растот на светската популација во период од приближно две илјади години, нивниот математички модел покажал дека, доколку истиот тренд продолжи непроменет, на тој датум би се појавила математичка сингуларност – точка во која пресметаниот број жители се стреми кон бесконечност.
Тоа, секако, не значело дека авторите буквално предвиделе бесконечен број луѓе или крај на светот на конкретен датум. Резултатот покажувал дека дотогашниот тренд не може бесконечно да продолжува и дека претпоставките врз кои се темели моделот во одреден момент неизбежно ќе престанат да важат.
Токму тоа и се случи. Стапките на раѓање се намалија, животниот век се продолжи, а економските услови, здравството, образованието, технологијата и општествените политики значително го променија демографското однесување.
Затоа моделот на фон Ферстер не треба да се оценува како успешно предвидување на иднината. Тој бил впечатливо математичко опишување на историскиот раст на населението, но неговата екстраполација до 2026 година не се оствари.
Приказната за 13 ноември 2026 година сепак останува поучна. Таа покажува дека математиката може да пресмета што би се случило доколку одреден тренд продолжи непроменет, но не може со сигурност да предвиди како ќе се менуваат луѓето, општествата и условите во кои живеат.
