Македонски
Списанието за уметност „СУМ“ го објави двобројот 94–95 за 2026 година, целосно посветен на академик Божин Павловски. Со избор од книжевната критика, нови читања на неговото творештво и документарни сведоштва, изданието му оддава признание на еден од најзначајните македонски романсиери, чии книги повеќе од шест децении ги поврзуваат македонските судбини со читателите во светот.
Воведниот текст „Книжевната критика за романите на Божин Павловски“ од Блаже Миневски го истакнува обемот и одгласот на овој опус. Како што посочува Миневски, Павловски е автор на 25 романи, објавени во повеќе од 200 изданија на македонски и во над 100 изданија на други јазици. Овие податоци сведочат за исклучително богата творечка работа и за долготрајна читателска заинтересираност што ги надминува националните граници.
Поврзувајќи ги оцените на Гане Тодоровски, Георги Старделов, Матеја Матевски, Анте Поповски и други значајни толкувачи, Миневски ги издвојува раскажувачкото мајсторство, јазичната убавина и психолошката уверливост на прозата на Павловски. Во неговите романи, искуството на печалбарството и раселеноста прераснува во уметнички силно сведоштво за човековата потрага по дом и достоинство. Творечката виталност на авторот Миневски ја доловува со зборовите дека пишува „со љубопитност на почетник но со сигурност и длабочина на книжевен мудрец“.
Токму таа виталност ја потврдуваат и текстовите на Иван Џепароски и Иван Антоновски за „Јаблон и Сибила“, дваесет и петтиот роман на Павловски, објавен годинава од МАНУ и „Матица македонска“. Џепароски ги разгледува љубовта и идентитетот во времето на глобализацијата, а Антоновски ги толкува наследувањето, паметењето и грижата за другиот. Нивните текстови покажуваат како најновиот роман ги продлабочува прашањата што со децении го определуваат препознатливиот книжевен свет на Павловски.
Меѓународниот прием на неговото дело е претставен и преку прилогот на Лилјана Угриновска за странската критика за „Вест Ауст“, првиот македонски роман преведен на француски јазик. Собраните критички одгласи потсетуваат на значаен пробив на македонскиот роман во европскиот книжевен простор и на вредноста на делото што македонското искуство го направи блиско и разбирливо на читатели од други култури.
Изборот вклучува и текстови од Димитар Солев, Петар Т. Бошковски, Веле Смилевски, Санде Сојчевски, Гоце Смилевски и Паскал Гилевски. Посебна димензија внесува Весна Мојсова-Чепишевска со освртот „Литературата не постои надвор од читателите“, посветен на „Мемоари на задоцнетиот романтичар“. Преку него се отвора и приказната за Павловски како издавач, основач на „Мисла“ и учесник во создавањето на условите за развој на современата македонска книжевност.
Хронологијата подготвена од Елена Чаварела и фотографиите од фототеката на Божин Павловски го дополнуваат книжевниот портрет со документирани мигови од неговиот живот и работа. Покрај романсиерот, читателите го запознаваат и културниот деец кој придонесуваше за афирмацијата на македонската книга и за зачувувањето на македонскиот збор меѓу иселениците.
Двобројот го приреди Иван Антоновски. Издавач е Центарот за културна иницијатива од Штип, а главен уредник на „СУМ“ е Трајче Кацаров. Изданието излегува во 33. година од постоењето на списанието, со финансиска поддршка од Министерството за култура и туризам.
Со овој двоброј, „СУМ“ го потврдува местото на Божин Павловски меѓу авторите преку кои македонската книжевност стекнуваше читатели надвор од своите граници. Во средиштето на признанието е писателот кој, раскажувајќи за светот, остана длабоко вкоренет во Македонија.
