Македонски
Скопје никогаш не било поморски град. Нема пристаниште, нема бранови, нема мирис на сол. Сепак, постои едно време кога името на македонската престолнина било испишано на прамецот на голем прекуокеански брод што со години пловел по Медитеранот и светските мориња. Ова е приказната за товарниот брод „Скопје“ – дел од една речиси заборавена историја.
По Втората светска војна, Југославија започнала обемна обнова на својата трговска морнарица. Земјата изгубила голем дел од флотата, па во бродоградилиштата почнале да никнуваат нови бродови кои требало повторно да ја поврзат државата со светските трговски патишта. Не било случајно ниту како се избирале нивните имиња. Наместо бројки или симболи, новите бродови ги добивале имињата на најголемите градови од тогашните републики – Загреб, Сараево, Љубљана, Титоград… а меѓу нив и Скопје. За град кој никогаш немал допир со море, тоа било голема чест.
Во септември 1948 година, бродоградилиштето „3 Мај“ во Риека испратило официјална покана до Градското собрание на Скопје. Градските претставници биле поканети да присуствуваат на свеченото крштевање на бродот што ќе го носи името на нивниот град.
Но, тогашните церемонии не биле исти како денес. Всушност, секој нов брод имал две големи свечености. Првата била моментот кога огромниот челичен труп за првпат се спуштал во морето. Тоа било вистински спектакл – присутни биле работниците што го граделе бродот, инженерите, гостите и официјалните делегации. Во тој свечен миг, според вековната поморска традиција, од прамецот се кршело шише шампањско за среќна пловидба.
Но, тоа не значело дека бродот е подготвен да отплови. Следувале месеци работа. Во него се вградувале моторите, навигациската опрема, кабините и сè што било потребно за да стане вистински морски џин. Дури по пробните пловидби следувала втората церемонија – официјалното примопредавање на бродот на компанијата што ќе го управува и неговото испловување на првото патување. Така започнал животот на бродот „Скопје“.
Долг околу 150 метри и со носивост од околу 10.000 тони, тој бил еден од првите големи товарни бродови изградени во повоениот период. Под знамето на тогашната Југолинија превезувал жито, дрво, руда, машини и разновиден товар до бројни пристаништа на Медитеранот, Блискиот Исток и Африка.
Иако Македонија немала излез на море, името не било избрано случајно. Во тоа време Скопје било еден од најважните индустриски и железнички центри во земјата. Производите од македонските фабрики со воз стигнувале до пристаништата во Риека, Сплит и другите јадрански градови, а оттаму продолжувале по море кон светските пазари. Бродот „Скопје“ на симболичен начин станал амбасадор на градот и на македонското стопанство.
Замислете ја таа слика: во пристаништата во Александрија, Бејрут, Триполи или некое италијанско пристаниште, меѓу десетици товарни бродови стои еден на чиј прамец со големи букви пишува „SKOPJE“. За многу луѓе ширум светот, тоа можеби било првото запознавање со името на градот.
Со децении бродот ги минувал морските патишта. Преживеал невремиња, долги прекуокеански рути и безброј товарења и истоварувања. Но, како и секој брод, и неговиот век имал крај.
Во 1984 година бил повлечен од употреба и исечен во Риека. Сепак, не исчезнал целосно. Неговото огромно сидро било зачувано и подарено на Скопје. Денес стои на кејот на Вардар, во близина на Камениот мост. Илјадници луѓе секојдневно поминуваат покрај него, без да знаат дека тоа не е само украс, туку вистинско сидро од брод кој повеќе од три децении го носел името на нивниот град.
Можеби токму затоа приказната за бродот „Скопје“ е толку необична. Таа нè потсетува дека, иако Македонија нема море, нејзината историја не завршувала на бреговите на Вардар. Некогаш, далеку од дома, низ светските мориња пловел брод што го носел името на главниот град – како тивок потсетник дека секој град може да остави трага и таму каде што никогаш немал брег.
Подготви: Б.Б.
