Македонски
Од први октомври во „Мој термин“ ќе почне да фукционира новиот модул за давање согласност кај матичен лекар за донирање органи на граѓаните најави на денешната прес-конференција министерот за здравство Азир Алиу.
Собранието, по скратена постака го усвои Законот за изменување и дополнување на Законот за земање и пресадување на делови од човечкото тело заради лекување. Со усвојувањето на овој закон се унапредува правната и институционалната рамка за органодарителство и трансплантација.
Новиот модул во системот „Мој Термин“ е веќе развиен и процедурата е следнава:
Секој полнолетен граѓанин при посета на својот матичен лекар ќе може јасно да се изјасни дали се согласува или не се согласува по смртта да биде дарител на органи и ткива. Пред давањето на изјавата, лекарот е должен да го информира граѓанинот за значењето на одлуката, правните последици и правото таа да биде променета во секое време. Изјавата се потпишува лично од граѓанинот, се заверува од лекарот и се архивира во PDF формат. Како скениран документ, таа се внесува во Националната листа во рамките на националниот електронски систем. Во системот ќе бидат запишани основните податоци, датумот на изјавата, матичниот лекар и јасниот статус (дадена согласност или не), објасни Алиу.
Пристапот до овие податоци ќе биде строго ограничен, контролиран и евидентиран. Секој увид во системот ќе остави трага и ќе биде дозволен само на точно утврдени овластени лица по прецизни процедури. Граѓанинот во секое време може да ја промени својата одлука со нова изјава кај матичниот лекар. Важечка одлука секогаш ќе биде последната евидентирана изјава во системот.
Овој процес започна со кампањата „Орган дарителството – дава највисока смисла на човечноста“, која имаше за цел да ја објасни хуманата димензија на овој чин. Зад секоја трансплантација стојат човечки животи и семејства кои чекаат, а нивната надеж не смее да остане без системска поддршка од државата.
Паралелно се работи и на уредбите и на правилникот со кои попрецизно ќе се уредат Националната листа, пристапот до податоците и формата на изјавата. Обврска на Министерството е процесот да биде технички, институционално и комуникациски целосно подготвен, бидејќи орган дарителството не смее да биде оставено на недоречености, претпоставки или страв.
Националната координаторка за трансплантација, проф. д-т Билјана Кузмановска потенцираше дека промените во Законот за трансплантација се резултат на партнерска работа меѓу повеќе чинители и дека примарна цел е ставање на волјата на индивидуата на прво место.
До овие промени не дојде случајно и не дојде преку ноќ. Ние на овие промени работевме партнерски, заедно со министерот, со Министерството за здравство, со правната служба, со ПР службата на Министерството за здравство, со експертите наши за трансплантација, сите медицински екипи. Едноставно, овие промени се изродија од состојбата на терен, изјави проф. д-р Кузмановска.
Таа говореше за состојбата на терен и со што се соочувале.
Ние имавме многу обработени потенцијални донори, а ниска рата на согласности. Седнавме сите заедно, од медицински аспект, од правен аспект, од хуман аспект, да ги размислиме причините за тоа и како можеме да се подобриме, како да се приближиме на системите коишто се поуспешни во трансплантација од нас — а ние секако целиме кон најдобрите и секогаш треба да целиме кон најдобрите. Заедно, партнерски со Министерството, со сите чинители во трансплантацијата, значи и од Министерство и од клиниките, дојдовме до заклучок дека треба да дојде до промени во Законот за трансплантација. И тука се издигнува индивидуата, се издигнува волјата на индивидуата. Значи, секогаш кога имало двоумења во семејствата — како, не смееме ниту да ги стигматизираме, ниту да ги осудиме тие коишто не дале согласност — меѓутоа треба да се сфати дека со тоа се изгубени часови работа, материјали. Ова постои во многу земји коишто имаат поуспешни трансплантациони системи. Анализиравме зошто се поуспешни од нас. Не е до експертизата на докторите, не е до здравствениот систем. Единствената варијабла којашто не зависи ниту од министер, ниту од координатор, ниту од доктори, е согласноста. И затоа решивме да ја ставиме индивидуата на прво место. Индивидуалната согласност е супериорна, изјави д-р Кузмановска.
Проф. д-р Кузмановска потенцираше дека органодрителството е доброболен чин и не смее да биде поинаку.
Секоја индивидуа има право да ги смени своите одлуки во тек на својот живот, и сето тоа да се почитува, додаде д-р Кузмановска и потсети дека во изминатите 18 месеци работеле на континуирана едукација, којашто се одвивала преку видеа од Министерството за здравство, преку каравани во различни градови, преку централна трибина во Скопје, преку гостувања, нејзини и на другите чинители за трансплантација, во едукативни емисии од здравствен карактер, во информативни емисии, преку подготвување на документарен филм каде што се објаснува процесот на трансплантација.
На новинарско прашање како ќе се справат со сомнежите кои постојат во јавноста околу донирањето органи проф. д-р Кузмановска потеницираше дека се е на добороволна основа.
Се е јасно дефинирано во законот, се е јасно дефинирано во медицинските критериуми. Којшто не сака да верува може да прочита. Затоа е се јавно достапно, значи може да се отвори, да се прочита. А којшто не сака да донира – не мора. Значи, повторно ќе кажам, се е доброволно. И довербата во системот ја градиме на оваа база, на доброволност. Јас не можам некого да убедам, и зошто би го убедувала некого? Сепак, органодарувањето е етички чин, морален чин и личен чин. Ако некој има во себе доблест да дарува, ќе се информира, ќе прочита и правните аспекти и медицинските аспекти и ќе дарува. А ако не сака, не мора да дарува. Ние не треба некого да го разубедуваме, изјави д-р Кузмановска.
